‘Kritiek op Bush moet kennelijk worden onderdrukt’

Kerken spelen een grote rol bij verkiezingen in de VS. Maar linkse predikanten mogen niet wat hun rechtse collega’s zich permitteren.

James Dobson maakt overuren. De homofobe predikant van Focus on the Family doorkruist deze weken de VS om vanaf de preekstoel het onheil af te wenden. Als het Congres na de verkiezingen van 7 november een Democratische meerderheid krijgt, is dat een morele ramp. „Ik ben eerder bezorgd geweest, maar mijn zorgen waren nog nooit zo groot als nu”, zei hij vorige week, na weer een slechte peiling voor Republikeinen.

Hij is niet alleen. De evangelicals-leider Jerry Falwell sprak vorige maand een conferentie van christelijke conservatieven toe en vertelde hoezeer hij een presidentschap van Hillary Clinton in 2008 vreest. „Zelfs de duivel kan mijn mensen niet beter motiveren om Republikeins te stemmen.”

Het zijn uitspraken die maar net kunnen. Dat zit zo. Kerken betalen in de VS geen belasting, ze zijn in feite de best gesubsidieerde instellingen van het land. Maar die hulp vervalt als ze tijdens politieke campagnes één kandidaat steunen. Gevolg is dat predikanten als Dobson en Fallwell zich uitputten in negatieve kwalificaties van tegenstanders. Dat is niet in strijd met de letter van de wet. Zo bedrijven ze politiek maar voorkomen ze problemen met de overheid.

Maar de ervaringen van een kerk in Pasadena, Californië, laten zien dat de federale regering, sinds 2001 in handen van Republikeinen, de regels willekeurig toepast. „Het stinkt wat wij de afgelopen jaren hebben meegemaakt’’, zegt Bob Long, voorzitter van de episcopale All Saints-parochie in Pasadena, een stadje bij Los Angeles. De gebruinde Long – 61, grijzende five o’clock shadow – was tot enkele jaren geleden topadvocaat in LA. „Wat conservatieven wel mogen, dat wil men ons verbieden.”

Long zat in de kerk toen een predikant van All Saints zich vlak voor de verkiezingen in 2004 afvroeg hoe Jezus zou oordelen over de eerste termijn van George W. Bush. De uitkomst was allerminst verrassend. All Saints ziet zich als ‘vredesparochie’ (zie inzet): De oorlog in Irak was onderschat, de Bush-doctrine van preventieve aanvallen een mislukking, aldus Jezus, volgens de predikant.

„Een preek die past bij onze kerk”, zegt Long. De belastingdienst had er lak aan. De dienst schreef dat de kerk deelnam aan de campagne en dat ze betwijfelde of All Saints langer recht had op belastingvrijstelling. Er kwam een officieel onderzoek. De dienst eiste dat de kerk zijn fout erkende. Dan zou de zaak als éénmalig incident worden afgedaan.

„Dat hebben we geweigerd. Men wilde ons onder druk zetten”, zegt Long. En zo sleepte de zaak voort totdat de belastingdienst de kerk vorige maand – twee jaar na dato – sommeerde zijn complete archief beschikbaar te stellen voor een diepergaand onderzoek. „Het kan bijna geen toeval zijn dat dit wéér gebeurde tijdens de campagne”, zegt Long. „Kritiek op de president moet kennelijk worden onderdrukt.”

Drie kilometer van de All Saints parochie kan iedereen vaststellen dat er inderdaad sprake is van willekeur. Daar, in een wijk van de zwarte middenklasse, staat een baptistenkerk, de New Revelation Missionary-parochie van de zwarte dominee Ed Turner. Zijn kerk is, anders dan All Saints, vooral populair bij de minstbedeelden. De conservatieve voorkeuren van Turner zijn wijd en zijd bekend, beaamt zijn plaatsvervanger, de Zuid-Afrikaanse dominee Edwin Isaacs. De kerk voert actie tegen abortus, het homohuwelijk en stamcelonderzoek. En buiten wappert een doorweekte doek: steun de jongens in Irak.

In 2004 ging Turner er prat op dat hij tachtig procent van zijn kerkgangers overhaalde op Bush te stemmen. In hetzelfde jaar schreef hij de president dat zijn kerk geen inspanning zou schuwen om de herverkiezing zeker te stellen. „Ik herinner me dat nog goed”, zegt Isaacs. Toch heeft de belastingdienst geen werk gemaakt van de acties van Turner. „Dat is waar.” De belastingdienst geeft geen commentaar „omdat het om individuele dossiers gaat”..

All Saints heeft nu ook een campagnethema van de zaak gemaakt: onlangs weigerde de kerk elke medewerking aan de belastingdienst, zodat de kwestie voor de rechtbank zal eindigen. „Wij kunnen dit niet verliezen”, zegt Long. „Nu moet maar eens duidelijk worden hoe dit allemaal kan.”

Als de rechtszaak afloopt zoals Long voorziet, zullen ook predikanten als Dobson en Fallwell de rol behouden die zij nu al op het grensvlak van politiek en religie vervullen: wil hij dat? „Zeker. Wij verdedigen het recht van alle gelovigen om zich in de kerk uit te spreken over de politiek.” Een absolute scheiding van kerk en staat zou niet goed zijn. „Dit is Amerika. Zeventig procent van de Amerikanen gaat naar de kerk. Zij willen hun geloof niet los zien van politiek.”