Beleggen voor oenen (2)

De AFM lichtte in 2005 beleggingspolissen van vier verzekeraars door en legde de bevindingen voor aan die verzekeraars en minister Zalm van Financiën. Die schreef daarover deze week een brief aan de Tweede Kamer; zie www.minfin.nl, en NRC Handelsblad van dinsdag 17 oktober.

Enkele conclusies van de AFM zijn deze. Zo’n polis is complex en ondoorzichtig. De informatie voor verzekerden is onvolledig, ontoereikend en niet in alle gevallen juist. Een beleggingsverzekering is relatief duur, want een belangrijk deel van de inleg wordt niet belegd in effecten, maar gaat op aan kosten, provisies en – in mindere mate – aan premies voor aanvullende verzekeringen, bijvoorbeeld om de risico’s van overlijden en arbeidsongeschiktheid te dekken.

Dit zijn zorgwekkende conclusies, schrijft de minister, die de volle aandacht van het kabinet verdienen.

Het relaas van de AFM is niet nieuw of schokkend. Deze polissen zijn immers al een jaar of twintig op de markt en al jaren verschijnen er kritische rapporten en artikelen (ook in NRC Handelsblad) over hoge kosten en tegenvallende opbrengsten. Die werden in de praktijk verzacht door de (overbodige) fiscale steun van de overheid (die beleggers via een bank niet kregen) en de soms torenhoge jaarrendementen van 20 procent en meer die sommige verzekeraars beloofden.

Met overheidssteun werd deze polis dus écht een belegging voor oenen: je zette je handtekening (soms hoefde dat niet eens), machtigde de verzekeraar om de premies maandelijks af te schrijven en de effectenbeurs deed de rest.

De ontnuchtering volgde pas na de afloop van de verzekering. Het rendement bleek mager of zelfs negatief. Zeker vergeleken met iemand die dezelfde vorm van beleggen (middelen in eigen beheer) via zijn bank uitvoerde.

De zorg van minister Zalm heeft weinig om het lijf. Net als die van de verzekeraars. Die stelden snel een commissie in om deze allang bekende kwestie te evalueren, een bekend middel om de kou uit de lucht te halen. Verzekeraars zijn slim, rijk, hebben veel (stille) invloed en weten de publieke opinie handig te bespelen.

De enige remedie is het verbieden van deze polissen. Beleggen in effecten via een levensverzekering (dus: verzekeren plus beleggen in één contract) is een onvoordelige combinatie voor de verzekerde/belegger. Zeg maar: twee geloven op één kussen, daar slaapt de verzekeraar (en zijn tussenpersoon) tussen. Houd daarom beleggen en verzekeren gescheiden. Een particulier kan tegenwoordig net zo goed, goedkoop(er), snel en makkelijk beleggen als een verzekeraar, anders dan zeg twintig jaar en langer geleden.

Wie dit uitgangspunt onderschrijft, kiest dus niet voor een beleggingshypotheek, een lening met een gekoppelde aflospolis waarvan de premies worden belegd. In plaats daarvan leen je aflossingsvrij. En ga je voor de aflossing zelf beleggen door maandelijks een vast bedrag in een fonds te storten; middelen dus.

Of je leent bij het begin van de hypotheek een extra bedrag (rente aftrekbaar) en koopt daarvoor een pakket aandelen voor de lange termijn (tien, twintig jaar) waar je niet meer of amper naar omkijkt. Niet helemaal voor oenen, maar je kan hulp vragen.

In het novembernummer van de Geldgids van de Consumentenbond staan de voordelen en nadelen van aflossen in eigen beheer opgesomd. De Bond dringt er, net als de Vereniging Eigen Huis, bij de overheid op aan dat een dergelijke vorm van aflossen fiscaal voordelig moet worden. Hoewel? Dan zit je weer vast aan allerlei regels en gaat het aantrekkelijke vrijheid-blijheidaspect van eigen beheer verloren.

    • Adriaan Hiele