Wonderlijk instrument bleek een enorme flop

De theremin was een instrument dat iedereen moest kunnen bespelen.

Het werd geen succes.

Illustratie uit het boek ‘Theremin: Ether Music and Espionage’

Het had de opvolger van het elektronische orgel moeten worden. Of in ieder geval de opvolger van het verkoopsucces dat de Radio Corporation of America (RCA) in de jaren twintig van de vorige eeuw had bewerkstelligd.

Moderne tijden van elektronica, radio en vliegmachines waren aangebroken. De theremin was het nieuwste wonder van techniek: een muziekinstrument dat niet wordt aangeraakt en dat betoverende geluiden voortbrengt wanneer de bespeler met twee handen in het elektromagnetisch veld rondom twee antennes wappert.

Uitvinder was de Rus Lev Termen, die zijn wondermachine met goedkeuring van de sovjetautoriteiten in de VS ter productie had aangeboden. RCA hapte toe en in september 1929 verscheen de theremin op de markt, precies op tijd voor de Wereldtentoonstelling in Barcelona waar het apparaat als attractie te zien zou zijn. Uit de folder van RCA: „De theremin is een muziekinstrument dat door iedere muziekliefhebber zonder jaren van studie bespeeld kan worden. Een ieder die een melodie kan neuriën, zingen of fluiten, speelt diezelfde melodie met het grootste gemak op de RCA Theremin.”

175 dollar kostte het apparaat, indertijd geen gering bedrag. Wat RCA niet vertelde, is dat theremin spelen in werkelijkheid razend moeilijk is. De thereminist heeft geen toetsen of snaren om zich aan vast te grijpen, maar speelt voor honderd procent op het gehoor. Het valt niet mee om zo precies met de handen boven de antennes te bewegen, dat er een zuivere toon of melodie ontstaat. De kans is veel groter dat er een hemeltergend gejammer uit de speaker klinkt.

Vijfhonderd theremins verscheepte RCA in de eerste week, waaronder driehonderd naar New York. Zeker honderd daarvan, schrijft Albert Glinsky in zijn thereminbijbel Ether Music and Espionage, eindigden uit pure frustratie op de bodem van de Hudsonrivier.

De theremin wordt tegenwoordig slechts mondjesmaat gebruikt. Het instrument levert pas luisterwaardige muziek op als de bespeler (Fay Lovsky, Lydia Kavina, Cornelius) er écht op kan spelen.

    • Jan Vollaard