Hoe lees je een plaatje

Mark Haddon: Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht. Voorgelezen door Jeroen Willems. Contact, 5 cd’s. Luisterduur ca. 5,5 uur, € 19,90

Hoe spreek je een plattegrond uit? Dat is een vraag die aan de orde moet zijn gekomen toen Mark Haddons bestseller Het wonderbaarlijke voorval met de hond in nacht in luisterboek werd omgezet. Het verhaal van het autistische jongetje Christopher staat namelijk boordevol plaatjes: tekeningen, reclameborden en wiskundige grafieken.

Het kan op verschillende manieren. Soms beschrijf je het plaatje, bijvoorbeeld wanneer Christopher de brieven van zijn moeder vindt en haar handschrift bekijkt. In het boek staat haar wat kinderlijke handschrift slechts afgebeeld, maar in het luisterboek wordt verteld dat de puntjes op de letters ‘i’ met cirkeltjes waren geschreven in plaats van met stippen. Maar meestal worden de tekeningen gewoon overgeslagen. Iets dat in veel gevallen niet veel uitmaakt omdat Christopher in zijn precieze omschrijving van zijn omgeving de details ook woordelijk weergeeft. De plaatjes zijn dan slechts ter illustratie.

Maar lastiger wordt het wanneer de wiskunde-nerd Christopher formules in grafieken uitlegt. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer hij een formule voor een dierenpopulatie weergeeft en deze omzet in twee hypothetische grafieken. In het luisterboek wordt deze redenering gewoon overgeslagen. En dat is jammer want het is niet zomaar een hypothese: Christopher legt hier namelijk uit hoe een kikker of wormenpopulatie zomaar kan uitsterven. ‘Mensen kunnen zomaar zonder reden dood gaan, gewoon omdat de cijfers zo werken.’ Het is een belangrijke overweging voor een kind dat te horen heeft gekregen dat zijn moeder dood is, terwijl ze gewoon bleek te leven. En ook voor een jongetje wiens leven een ommekeer maakt door de dood van de hond van de buurvrouw.

Een ander voorbeeld is de appendix, waarin de vraag wordt gesteld een bepaalde bewering te bewijzen. Het is een leuk aanhangsel in de roman waarvan het antwoord vol formules zit, en daarom zal het niet zijn meegenomen in het luisterboek. Begrijpelijk, maar toch ook jammer. Je kan je afvragen of een boek als Het wonderbaarlijke voorval met de hond in nacht, waarbij je zoveel moet weglaten, wel geschikt is om in een luisterboek om te zetten.

Anderzijds: de toegankelijke stijl van Haddon blijkt zeer geschikt te zijn om voorgelezen te worden. Daar komt bij dat Jeroen Willems dit voortreffelijk doet. Zonder kinderlijk of naïef te doen, zet hij het autistische jongetje mooi en overtuigend neer.

    • Toef Jaeger