Ministerie in overtreding met Otapan

Het ministerie van VROM heeft in de zaak van het asbestschip Otapan in strijd gehandeld met Europese en Nederlandse regels voor de uitvoer van afval.

Daardoor dreigt het ministerie, en niet het verantwoordelijke bedrijf, de kostbare terugkeer van het schip en de asbestverwerking in Nederland te moeten betalen.

Dat blijkt uit onderzoek van deze krant. In strijd met de regels heeft VROM de toenmalig eigenaar van de Otapan een korting van 94,4 procent gegeven op de borgsom die het bedrijf moest betalen voordat het schip naar Turkije ging. De regels verplichtten het ministerie om van de eigenaar, het Mexicaanse bedrijf Basilisk, een borgsom te vragen ter dekking van alle kosten wanneer Nederland de Otapan zou moeten terugnemen. Nu het schip door Turkije is geweigerd en in Nederland moet worden gesaneerd, is de borgsom door de toegepaste korting ruim onvoldoende om alle kosten te betalen.

Uit documenten die deze krant bezit, blijkt dat VROM bij het instemmen met de borgverlaging wist dat de kosten bij een ongeplande terugkeer en een asbestverwerking in Nederland een veelvoud van de lage borgsom zouden bedragen.

De Nederlandse staat draait vooralsnog voor de kosten op. Het gaat, volgens een „voorlopige schatting” van staatssecretaris Van Geel (Milieu, CDA), om 1,5 tot 2 miljoen euro. Om die kosten te dekken had VROM een borgsom van 3,8 miljoen euro achter de hand kunnen hebben. Door de korting bedraagt de borgsom niet meer dan 211.050 euro.

Van Geel ontkent dat hij de regels heeft overtreden. Hij erkent dat de borgsom verlaagd is. Volgens Van Geel stond „een mens- en milieuverantwoorde manier van saneren voorop” en zou een hogere borg „een te hoge drempel kunnen zijn om tot sloop te komen”. Volgens zijn woordvoerder gaat het „in 999 van de duizend gevallen altijd goed en hoeft de borg nooit te worden aangesproken”.

SenterNovem, de dienst die namens Van Geel de vergunning voor de uitvoer van de Otapan regelde, overtrad met de korting de ‘Europese verordening betreffende toezicht en controle op de overbrenging van afvalstoffen binnen, naar en uit de Europese Gemeenschap’ (EVOA) en de Nederlandse ‘Regeling EEG-verordening overbrenging afvalstoffen’. Volgens de regels dient vooraf een borgsom van 450 euro per ton afval betaald te worden aan de staat.

Financiële strop door verlaging borg

Toenmalig eigenaar van de Otapan, het Mexicaanse bedrijf Basilisk, hoefde maar 25 euro per ton te betalen, blijkt uit documenten die deze krant heeft.

SenterNovem mag volgens de regels afwijken van de hoogte van de borgsom, maar uitgangspunt blijft dat de borgsom „altijd de kosten van retourtransport en verwerking (inclusief BTW) in het land van herkomst dekt”, aldus de regels. Vooraf was bekend dat die kosten bij de Otapan in de miljoenen zouden kunnen lopen.

De borgverlaging had ook niet mogen worden verstrekt omdat de aanvraag niet compleet was, zo blijkt uit de documenten. Hoewel verplicht, verzuimde Basilisk inzichtelijk te maken hoeveel de verwerking van het schip in Nederland zou gaan kosten. De noodzakelijke offerte van een bevoegd saneringsbedrijf ontbrak.

Inmiddels zit VROM met een financiële strop. Het ministerie meldt de borgsom van 211.050 euro geblokkeerd te hebben. De staatssecretaris zegt de kosten eventueel te willen verhalen op het Mexicaanse bedrijf Basilisk. Maar het bedrijf weigert te betalen, zo liet de directeur gisteren weten.

In augustus moest Van Geel tegenover de Tweede Kamer al toegeven dat zijn ministerie slordig geweest is bij het controleren van de uitvoerpapieren van de Otapan. Toenmalig eigenaar Basilisk had volgens VROM een te lage hoeveelheid asbest op de aanvraag vermeld. Zijn ministerie wist dat er méér dan 1.000 kilo asbest in het schip zat, maar verzuimde de foute opgave van Basilisk te corrigeren. De staatssecretaris sprak over een „inschattingsfout” van zijn ambtenaren.

Turkije weigerde vorige maand de Otapan de toegang tot dat land vanwege de onjuiste papieren. Op weg naar Turkije verkocht Basilisk de Otapan door aan de Turkse sloopwerf. Ook die weigert de sleep- en saneringskosten te betalen.

Kamerlid Samsom (PvdA) wil Van Geel morgen in de Tweede Kamer opheldering vragen. „Bij de eerste fout kon hij nog betogen dat niet goed is opgelet”, zegt hij. „In dit geval is bewust een verkeerde handeling verricht. Ze hebben de borg willens en wetens met een factor twintig verlaagd, waardoor nu de rekening bij ons terechtkomt. Ik ben benieuwd naar de motieven die daar achter zitten.”

    • Joep Dohmen