Noord-Korea toont machteloosheid Veiligheidsraad

Het kleine Noord-Korea heeft de strenge waarschuwingen van de wereld om vooral geen kernproef uit te voeren in de wind geslagen. Andere potentiële kernmachten kijken met grote belangstelling toe.

Hoe krachtig en eensgezind de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties gisteren Noord-Korea ook veroordeelde, de machteloosheid van het belangrijkste diplomatieke overlegorgaan in de wereld is de afgelopen dagen alleen maar pijnlijk benadrukt. En de internationale afspraken om de verspreiding van kernwapens tegen te gaan, zijn verder onder druk komen te staan.

De raad probeert het nu eens te worden over strafmaatregelen tegen Pyong-yang. Maar zelfs als dat lukt kan dat niet meer ongedaan maken dat het kleine, geïsoleerde en straatarme Noord-Korea de collectieve aansporingen van de internationale gemeenschap om vooral af te zien van een kernproef, blijkbaar in de wind heeft kunnen slaan.

Wie waarschuwt zet zijn gezag op het spel. Vrijdag nog riep de Veiligheidsraad Noord-Korea nadrukkelijk op geen kernproef te doen. Maandag was het zover en maakte Pyongyang bekend dat de ‘historische gebeurtenis die geluk bracht aan ons leger en ons volk’ had plaatsgevonden.

Dezelfde dag veroordeelde de raad de kennelijke kernproef unaniem. Het overleg over sancties begon. Maar ondertussen lijkt gebeurd te zijn wat de wereld al decennia probeert te voorkomen: het aantal kernmachten is opnieuw toegenomen. En het nieuwste lid van de ‘nucleaire club’ is nog wel een stalinistische, onberekenbare staat waarvoor de wapenexport een van de weinige bronnen van buitenlandse valuta is.

De Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties, John Bolton, waarschuwde vrijdag dat de wereld er anders zou uitzien na een kernproef van Noord-Korea. Allereerst voor het machtsevenwicht in de Oost-Aziatische regio kan de proef grote gevolgen hebben. Zal Japan zich zo bedreigd voelen dat het zich meer zal bewapen, mogelijk zelfs met kernwapens? Hoe reageert Taiwan? En zullen de Veiligheidsraad en de regionale grootmacht China erin slagen deze crisis te bezweren en een nucleaire wapenwedloop te voorkomen?

Maar ook buiten de regio kan de wereld met een nucleair bewapend Noord-Korea er anders gaan uitzien. Landen, bijvoorbeeld in het Midden-Oosten, die de mogelijkheid van een kernwapen overwegen zullen het vervolg van Noord-Koreaanse geschiedenis met grote belangstelling volgen. Als op den duur blijkt dat Pyongyang zijn positie heeft versterkt, dan zal het voor andere potentiële kernmachten aantrekkelijk worden hetzelfde pad te volgen en eventuele strafmaatregelen voor lief te nemen.

India en Pakistan voerden in 1998 kernproeven uit, maar hebben niet lang onder sancties hoeven zuchten. Inmiddels hebben beide landen een nauwe band met de Verenigde Staten. India heeft zelfs een nucleair akkoord met Washington gesloten, waarbij het splijtstof en nucleaire technologie van de VS kan kopen, ook al heeft het zich niet aangesloten bij het Non-Proliferatie Verdrag.

Nu is de democratie India niet te vergelijken met de dictatuur Noord-Korea, maar landen die een kernmacht willen worden zullen zich vooral bekommeren om de vraag of ze ermee weg kunnen komen. Naar mate meer landen daar in slagen, wordt het aantrekkelijker om het er ook op te wagen. Want volgens de voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright is de les die zulke landen uit de Irak-oorlog hebben getrokken: Als je geen kernwapens hebt word je binnengevallen, als je ze wel hebt word je met rust gelaten.

Aan het gezag van de Amerikaanse regering heeft de kernproef van gisteren afbreuk gedaan, in binnen- en buitenland. De dreiging van president Bush in 2003 dat de VS een nucleair bewapend Noord-Korea niet zouden tolereren, heeft blijkbaar geen afschrikkende werking gehad.

Gisteren noemde Bush de proef een provocatie. Hij voegde daar aan toe dat de VS „het overdragen van kernwapens of nucleair materiaal door Noord-Korea aan staten of niet-statelijke entiteiten” zouden beschouwen als een ernstige bedreiging. Dat is inderdaad een nachtmerriescenario. Maar het lijkt ondertussen alsof de rode lijn van wat écht onacceptabel is in 24 uur al weer wat is opgeschoven.

In eigen land zijn de Democraten er als de kippen bij om Bush te verwijten dat de problemen met de drie landen die hij in 2002 kenschetste als de As van het Kwaad alleen groter zijn geworden. Daarbij komt het verwijt dat zijn regering zich weinig heeft ingespannen om het netwerk van afspraken om de verspreiding van kernwapens tegen te gaan te ondersteunen. Niet alleen heeft Washington India een manier geboden om buiten de verplichtingen van het Non-Proliferatie Verdrag te blijven en toch splijtstof te kunnen kopen, zelf heeft de regering-Bush steeds geweigerd zich aan te sluiten bij het verdrag tegen kernproeven, het zogenoemde kernstopverdrag.

Anders dan bij de confrontatie met Irak hebben de Amerikanen in de kwestie-Noord-Korea wel gekozen voor een gezamenlijke diplomatieke benadering. Maar resultaat is uitgebleven, onder meer omdat de regering nooit voluit heeft gekozen voor onderhandelingen met Pyongyang.

Nu directe gesprekken met Noord-Korea aangaan zou als een beloning worden gezien voor de kernproef van Noord-Koreanen. Dus is er voorlopig weinig alternatief voor het zoeken van steun in de Veiligheidsraad voor sancties. Maar of die er zullen komen, en of ze effect zullen hebben op het gedrag van Pyongyang, blijft onzeker.

    • Juurd Eijsvoogel