Chaos rond A380 neemt toe

Topman Streiff is gisteren opgestapt bij de Europese vliegtuigproducent Airbus.

Hij kon moederbedrijf EADS niet meekrijgen in een grote saneringsoperatie.

Technisch is de A380 nog niet in orde. Dit is een testvlucht bij het Duitse Oberpfaffenhofen. Foto AFP An Airbus A380 overflies the southern German airport of Oberpfaffenhofen 23 August 2006. The A380, the biggest commercial aircraft in the world, completed some test flights. AFP PHOTO DDP/JOERG KOCH GERMANY OUT AFP

Grootse plannen hadden de Arabieren met de A380. Het emiraat Dubai zou de ultramoderne overstaphaven moeten worden tussen Europa en het Verre Oosten. De superjumbo van Airbus, met plaats voor minimaal 550 passagiers, zou dienen als de grote vliegende kameel. Luchtvaartmaatschappij Emirates, een land met 1,2 miljoen inwoners, bestelde 45 A380’s. Kosten: meer dan 10 miljard euro. Maar de vliegende A380 boven de Arabische woestijn begint op een luchtspiegeling te lijken.

Airbus verkeert in een diepe bestuurlijke en organisatorische crisis, de aflevering van de eerste A380’s is al drie keer uitgesteld en ligt nu twee jaar achter op schema. Ook andere vliegtuigtypes van Airbus zijn in de problemen. Bestuursvoorzitter Christian Streiff kondigde vorige week daarom een miljardensanering aan. Het leek er op dat hij hierbij steun kreeg van het Frans-Duitse moederbedrijf EADS. Dat bleek in tweede instantie toch niet zo te zijn, waarna Streiff per brief zijn ontslag aanbood als de sanering geen doorgang zou vinden. De leiding van EADS hield voet bij stuk. Streiff ook, hij stapte gisteren op. En dat terwijl hij pas drie maanden in functie was, als opvolger van de Duitser Gustav Humbert, die in juni moest vertrekken, ook al vanwege de productieproblemen van de A380. Noël Forgeard, één van de twee bestuursvoorzitters van EADS – het bedrijf heeft statutair twee topmensen, een Fransman en een Duitser – was samen met Humbert gedwongen om te vertrekken; hij had een groot aantal aandelen EADS verkocht, kort voordat hij zelf het vertragingsnieuws over de A380 naar buiten bracht.

De wisseling binnen de besturen van Airbus en EADS volgen elkaar nu zo snel op dat de buitenwacht het zicht volledig kwijt is. Streiff is meteen opgevold door de co-topman van EADS Louis Gallois, die op zijn beurt in de plaats kwam van Forgeard. Wie de nieuwe co-bestuurder bij EADS wordt, was gisteren nog niet bekend.

Door de chaos in productie en bestuur dreigen de klanten weg te lopen. Zo zal Dubai door de productieproblemen bij de A380 zijn mondiale ambities moeten beteugelen. Of aanpassen, dat kan ook. In plaats van A380’s zou Emirates ook Boeing-vliegtuigen kunnen kopen en de order bij Airbus annuleren. „De situatie is zeer ernstig”, zei Tim Clark, de (Britse) topman van Emirates vorige week na het slechte nieuws over de A380. Annuleren van de Arabische megaorder moet een nachtmerriescenario voor Airbus zijn: zelf de klanten verliezen en de grote concurrent Boeing die er met de buit vandoor gaat. En Emirates aarzelt niet: afgelopen weekeinde tekende het Arabische bedrijf het koopcontract voor tien Boeing-747-800 vrachtvliegtuigen, het allernieuwste type van deze jumbojet, en het nam een optie op nog eens tien.

Andere maatschappijen reageerden ook teleurgesteld op de vertraging van de A380. Singapore Airlines, na Emirates de tweede grote klant (19 toestellen) en de eerste die de A380 in gebruik zou nemen, zegt „ontgoocheld” te zijn. Virgin Atlantic van Richard Branson besluit deze week over eventuele stappen.

Hans Heerkens, luchtvaartanalist van de Universiteit Twente, meent dat de Frans-Duitse tegenstellingen binnen dochter Airbus en moeder EADS op de keper beschouwd een groter probleem vormen dan de technische hobbels bij de A380. „De Fransen willen altijd voor zichzelf het onderste uit de kan halen, terwijl de Duitsers meestal technologisch en economisch superieur zijn”, zegt Heerkens. „De Fransen blokkeren goede technische oplossingen omdat ze niet Frans zijn. De Franse staat wil zijn aandeel [15 procent, red.] niet opgeven en zo lang dat niet gebeurt blijft de politiek EADS domineren.”

Vorige week gaven bijvoorbeeld de twee voornaamste productiefaciliteiten, in Hamburg en Toulouse, elkaar de schuld van de problemen. Franse en Duitse ministers sprongen op de bres voor de werkgelegenheid, in hun eigen land. De Duitse regering, die geen aandeel heeft in EADS, overweegt dat nu alsnog te nemen, om weer invloed te hebben. Ook de Spaanse overheid, die via staatsbedrijf SEPI 5,5 procent van EADS bezit, wil haar invloed uitbreiden.

Airbus moest in de ogen van politici na de Tweede Wereldoorlog een product worden van Europese eenwording. Dat is het nooit helemaal geworden. De Fransen, Duitsers en Britten die het vliegtuigbedrijf in 1970 oprichtten, verdeelden de productie en de zeggenschap, maar bleven hun eigen agenda houden.

In 2000 werd Airbus onderdeel van het nieuw opgerichte EADS, European Aeronautic Defense and Space Company, met Duitse, Franse en Spaanse aandeelhouders. Het Britse BAE Systems hield alleen een belang in Airbus, van 20 procent. Begin dit jaar kondigde BAE Systems aan dit belang te willen verkopen, vorige week ging de aandeelhoudersvergadering van het bedrijf akkoord met de verkoop aan EADS. Airbus is hiermee een 100-procentsdochter geworden van EADS. De Britten halen opgelucht adem, de problemen van Airbus zijn niet meer van hen.

Wat is precies het probleem bij de A380? „Zie het maar als een huis dat al bijna klaar is, op de badkamer na. En dan pas blijkt dat het bad niet door de deur past en moet je gaan breken”, zegt Heerkens. „De bedrading blijkt ingewikkelder dan ze dachten en ‘past niet door de deur’.”

Hij verwacht dat Airbus de technische moeilijkheden oplost. „De problemen doen zich voor bij de A380’s die al zijn gebouwd. Bij nieuw te bouwen toestellen kunnen de verbeterde kabelbomen gewoon worden geïnstalleerd en hoef je niet meer te ‘breken’. ” Hij wijst erop dat vertraging bij grote vliegtuigprojecten gebruikelijk is. Ook Boeing kende zijn problemen met de 747 en schrapte vier jaar geleden de lancering van een nieuw toestel, de Sonic Cruiser, in zijn geheel. „Maar Boeing weet zichzelf beter te verkopen. De slechte interne en externe communicatie bij Airbus verergert hun problemen.”

    • Lolke van der Heide