De politieke poster is terug van weggeweest

Bij ‘Verborgen Gezichten’ zijn politieke posters te zien over de Schipholbrand.

Het Solidariteitsfonds X-Y wil hiermee de politieke posters nieuw leven inblazen.

Sander Hermsen: „Ik ben gearresteerd voor het bezit van een ‘Reisbureau Rita’-poster, dus ik wilde revanche. Als je niet direct naar de poster kijkt, lijkt het alsof er bolletjes overheen zweven. Dat illustreert ook de willekeur van het vreemdelingenbeleid”.

In het atelier van vormgever en campaigner Rutger Post hangt een lichtvergeelde poster. Chile: nothing for the fascists, verkondigt het affiche, waarop een vrachtschip zwart afsteekt tegen een rode achtergrond. Het is een voorbeeld van vormgeving die we tegenwoordig nog maar nauwelijks tegenkomen: de politieke poster. „Ooit konden mensen die geen toegang hadden tot gevestigde media zich via een poster manifesteren”, vertelt Post. „Maar nu horen affiches bij het establishment.” Post is betrokken bij Solidariteitsfonds X-Y, dat een oproep deed een politieke poster te maken. Onderwerp: de Schipholbrand, waarbij elf mensen om het leven kwamen.

Morgen wordt om vijf uur het winnende ontwerp aangeboden aan de overlevenden en nabestaanden van de Schipholbrand in cultureel centrum Imagine IC in Amsterdam. Daar zijn de genomineerde ontwerpen een week lang te zien.

Het Solidariteitsfonds X-Y voert in Nederland campagne tegen het vreemdelingenbeleid. Volgens het fonds is de Schipholbrand een direct gevolg van dat beleid, en geen incident. „Je doet de mensen die daarbij betrokken zijn tekort als je het zo noemt”, aldus Post. „Het is een logisch gevolg van het xenofobe beleid van de regering.” Het kabinet kan hierop nog niet reageren. Het ministerie van Justitie zegt in een reactie dat het kabinet nog aan een standpunt over de Schipholbrand werkt.

Het is de bedoeling dat de winnende poster wordt ingezet bij de herdenking van de slachtoffers op 26 en 27 oktober. Maar het initiatief is ook bedoeld om de politieke poster nieuw leven in te blazen. „Voor veel kleine organisaties is het veel te riskant om te plakken”, vertelt Post. Hij is actief geweest in de krakersbeweging en ontwierp vroeger zelf politieke posters. „De overheid treedt op tegen plakken met hoge boetes.” Een verkeerd begrepen behoefte aan netheid, zo noemt Post dat.

„Het verdwijnen van de politieke poster heeft vooral te maken met de neergang van het activisme van de jaren zeventig en tachtig”, zegt Gerrit Voerman. Hij is directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen van de Rijksuniversiteit Groningen en schreef een boek over verkiezingsaffiches. „De anti-kernenergiebeweging, de milieubeweging – dat waren vroeger fervente plakkers. Die groepen zijn nu geïnstitutionaliseerd”, aldus Voerman. Hij vindt posters een goede bijdrage tot het politieke debat. „En ze hebben een groter bereik dan een website.”

Het is vooral belangrijk dat een poster over de Schipholbrand tot nadenken stemt, vindt Post. „Een indrukwekkende foto van vlammen en je bent er al. Als je daar tralies en vage gezichten bij doet, is zo’n poster al niet meer vatbaar voor meerdere interpretaties.” Post noemt dat een stalinistische aanpak. Ontwerpers moeten juist een antwoord vinden op de húidige beeldcultuur. Vormgeving is tegenwoordig overal. „In de huidige maatschappij moeten dingen een meerwaarde krijgen door vormgeving, maar dat leidt alleen maar tot uniformering. Het is leuk als vormgevers daaraan ook een tegenwicht kunnen bieden.”

Veel inzenders deden dat door de alom bejubelde bewegwijzering op Schiphol als uitgangspunt te nemen. Post: „Daaruit blijkt dat pictogrammen bij mensen leven. Je moet als vormgever wel oppassen dat je visuele grapjes niet cynisch worden. Dat is ongepast bij een herdenking”.

Postertentoonstelling Vertrokken Gezichten 10-18 oktober in Imagine IC, Bijlmerplein 1006-1008. Kijk op www.vertrokkengezichten.nl. Lees Eric Duivenvoorden: Met emmer en kwast. Veertig jaar Nederlandse actieaffiches 1965-2005. Het Fort van Sjakoo en D.J. Elzinga en G. Voerman: Om de stembus. Verkiezingsaffiches 1918-1998. Veen.

    • Ewout Lamé