Transplantatie insuline-eilandjes blijft een belofte

Een eilandje van Langerhans. Deze groepen cellen in de alvleesklier maken insuline. Diabeten hebben baat bij transplantatie ervan. foto boston university Boston University

Bij mensen met suikerziekte kan transplantatie van de eilandjes van Langerhans, die in de alvleesklier het hormoon insuline produceren, soelaas bieden. Maar het effect is niet blijvend.

Een internationale groep medici heeft de transplantatie uitgeprobeerd bij diabeten die moeilijk instelbaar zijn, dus die problemen hebben om hun bloedsuiker op peil te houden door insuline te spuiten (New England Journal of Medicine, 28 september). Van de 36 patiënten die zo’n transplantatie ondergingen, hoefden er 16 na één jaar nog steeds geen insuline te spuiten en tien konden met minder toe. Na twee jaar echter waren 11 patiënten uit de groep van 16 weer aan de insuline.

Diabetes type 1 ontstaat wanneer de insulineproducerende bètacellen in de eilandjes van Langerhans in de pancreas vernietigd worden door het eigen afweersysteem van de patiënt. Insuline-injecties houden de meeste diabeten op de been, maar bij sommige patiënten is het moeilijk om de juiste doseringen te bepalen. Zij spuiten daardoor regelmatig per ongeluk te veel en krijgen een ‘hypo’. Hun bloedsuiker wordt gevaarlijk laag en ze lopen kans weg te raken. Dit jaagt hun veel angst aan en maakt andere maatregelen nodig. Dat kan een pancreastransplantatie zijn, maar dat is een zeer zware operatie. Bovendien verruilt de patiënt dan de insulinespuit voor levenslang innemen van afweeronderdrukkende medicijnen.

In de jaren zeventig ontstond het idee om alleen de eilandjes van Langerhans te transplanteren. De praktijk was echter weerbarstig: tot 1999 was slechts tien procent van de ontvangers na één jaar nog steeds verlost van de insulinespuit. Bij de overigen vergden afstotingsreacties hun tol. Dat jaar werd in Edmonton, Canada een veelbelovend protocol ontwikkeld om meer en betere eilandjes te winnen uit de donorpancreassen. Ook werd de cocktail van afweeronderdrukkende middelen aangepast; sommige daarvan bleken schadelijk voor de kale eilandjes.

De eerste zeven patiënten die volgens dit ‘Edmonton-protocol’ werden behandeld, maakten na een jaar nog steeds zelf insuline aan. Toch bleek toen al dat deze effecten niet blijvend waren. De klinische trial, waaraan patiënten uit negen ziekenhuizen in vijf landen in Europa en Amerika deelnamen, bevestigt dit beeld. Niettemin was de toestand van de deelnemers verbeterd. Zo lang zij functionerende eilandjes hadden, konden zij toe met minder insuline en traden er geen hypo’s op.

Volgens een redactioneel commentaar is het met eilandjestransplantatie als met een glas dat half leeg of half vol is: de mogelijkheden voor eilandjestransplantatie zijn ontegenzeggelijk verbeterd, maar het resultaat is niet blijvend. De commentatoren zien echter mogelijkheden voor verbetering. De winning van eilandjes kan nog beter, mogelijk zijn er andere manieren om hun afstoting tegen te gaan en wellicht kunnen stamcellen een bron voor bètacellen zijn. Het doek voor de eilandjestransplantatie is nog niet gevallen. Huup Dassen

    • Huup Dassen