Apartheid volgens iTunes

Wat gebeurt er op de iPod van Joost Zwagerman met de nummers van Dylan en Skik?

ROCK? FOLK? DUITS? Skik-zanger ‘k Heb de banden vol met wind’ Daniël Lohues en daaronder Bob Dylan Foto's Hollandse Hoogte en AP Nederland , Amsterdam. 14 juni 2005. In 1994 richtte Dani‘l Lohues (1971) uit Erica de streektaalgroep Skik (=schik) op. De succesvolle groep behaalde in 1997 de Zilveren Harp. Het trio stond verder op diverse grote popfestivals als Lowlands, Bospop, Waterpop en Noorderslag. Ook vormden ze het voorprogramma van Iggy Pop en Bon Jovi. De bezetting van Skik was Dani‘l Lohues (zang, gitaar mondorgel en toetsen), Maarten van der Helm (basgitaar en zang) en Marlen Davers (drums en zang). In 2000 is het trio uitgebreid met Marco Geerdink (gitaar). Vanaf 2000 zong Skik vooral Nederlandse teksten. Na een concert op 7 december 2002 in De Oosterpoort in Groningen nam de Drentse band enige tijd rust. Vanaf het voorjaar 2004 treedt Skik weer op in clubs en op festivals. De liedjes van Skik zijn geschreven door Lohues. Op fietse werd - op plaats 28 - de hoogst genoteerde streektaalhit in de Nederlandstalige Top 100 Aller Tijden. Bij een bezoek aan Louisiana in 2002 nam Lohues een bluesplaat op. Bij de opnamen waren behalve Lohues (zang en lead gitaar) aanwezig: Noel Neal (bas), Darryl Jefferson (piano), Gralin Neal (drums), John Smart (hammond orgel), Raful Neal & Joost Kolker (mondharmonica) en Marco Geerdink (ritmegitaar). Van het bezoek werd door Paul Ruven een documentaire film Hoogste tied veur de blues gemaakt die op 21 november 2003 voor Nederland 3 werd uitgezonden. In 2003 trad Lohues met zijn Louisiana Blues Club (in iets andere bezetting) op tijdens het North Sea Jazz Festival. Daarna reisde hij langs diverse podia in Nederland. Foto en copyright Amaury Miller/HH. Miller, Amaury / Hollandse Hoogte

Een tijdlang leek het erop alsof de iPod zo’n zeldzaam apparaat was waarover nu eens helemaal niets te klagen viel. Maar kortgeleden kopte The Observer ‘Why the iPpod is losing its cool’. Voor een iPodiaan doet zo’n krantenkop een beetje pijn.

Verbazingwekkend genoeg heb ik nog nooit iemand horen klagen over de manier waarop iTunes gedownloade nummers en albums opslaat. Wie een cd overzet op de iPod, vindt zo’n album en artiest alfabetisch geordend terug. Maar ook stelt iTunes bij het downloaden of overzetten van een cd vast tot welk genre het album behoort. En hier begint de ellende. iTunes houdt er vaak onbegrijpelijke criteria op na. Ik zette de Beatles-albums Abbey Road en White Album over op iPod, en wat bleek? Volgens de ballotage van iTunes wordt White Album ondergebracht bij de sectie ‘rock’ en Abbey Road bij ‘pop’. Waarom? Maakten the Beatles tussen 1967 en ’68 ineens een cross-over van pop naar rock? Dat zou dan een noviteit in de Beatles-wetenschappen zijn. Zo wordt je Beatles-collectie door iTunes uit elkaar getrokken, en wel om onverklaarbare redenen.

Voorbeelden van die onnavolgbare rubricering te over. Alle albums van Kate Bush die ik op de iPod overzette, kwamen terecht in de sectie ‘Alternative & Punk’. Kate Bush een zielenvriendin van Sex Pistols en Joy Division, jaja. Waar Bush dan wél in te delen? Onder ‘vocal’, ‘pop’ of ‘rock’ misschien. Aan een sectie ‘Singer/songwriter’ doet iTunes niet. Nu staat Kate Bush bij mij tussen Kaiser Chiefs en Keane. Van Keane kun je je sowieso afvragen wat er alternative & punk is aan hun laatste album Under The Iron Sea. Ook de albums van Toris Amos blijken een plaats te krijgen onder ‘Alternative & Punk’. Zo’n indeling doet pijn aan je ogen en vloekt met ieder gevoel voor verhoudingen.

Bob Dylan is ook al zo’n probleemgeval voor iTunes. Vrijwel alle albums staan in de digitale iTunes-winkel keurig onder ‘rock’, maar wie zijn eigen goeie ouwe Dylan-cd’tjes opslaat in de iPod, ziet Blonde on Blonde en Desire met grote hardnekkigheid gerubriceerd worden onder ‘Folk’. Nu is Dylans transformatie van folkzanger naar rockartiest stof voor pophistorici, maar die transformatie voltrok zich toch echt ver vóór genoemde twee albums.

De verwarring is soms maximaal. Een verzamelalbum van de gecertificeerde geilneef en anarcho-crooner Serge Gainsbourg valt via iTunes onder ‘easy listening’. Gainsbourg draait zich om in zijn Franse dronkemansgraf. David Sylvians Brilliant Trees uit 1984 krijgt een plek in de categorie ‘Electronica/dance’. Ook alweer zo’n rubricering die indruist tegen iedere logica; zeker als het navolgende album Secrets of the Beehive (1987) na het overzetten ineens bij ‘rock’ terecht blijkt te komen. Aha. David Sylvian verhuisde tussen ’84 en ’87 van pop naar rock. Waarom komen die twee albums niet direct terecht bij ‘Alternative’? Als Kate Bush tussen die ‘alternative’-schotten staat, dan David Sylvian ook.

Zo wordt je cd-collectie die je overhevelt naar de digitale domeinen van de iPod volkomen willekeurig door elkaar geklutst. Handmatig moet je dat vervolgens via het regelpaneel ‘info’ corrigeren. Geen fijn werkje. Het is alsof verhuizers je met liefde gecategoriseerde boeken in grote dozen wegstoppen en al die dozen in je nieuwe woning met een eenvoudig gebaar leegkieperen – jijzelf zoekt het maar uit met de nieuwe boekenberg.

Erg is ook dat iTunes en het downloadsysteem van Apple niet altijd congruent zijn. Alle albums van Maarten van Roozendaal staan in de iTunes-winkel gerubriceerd onder ‘vocal’, maar als je je eigen Van Roozendaal-cd’s op de iPod zet, belanden die in, of all places, de sectie ‘blues’. Nu heeft Van Roozendaal vaak de blues, maar dat is nog geen reden om de nedertomwaits naar dit genre-getto te verbannen.

Met Nederlandse pop en rock heeft iTunes sowieso grote moeite. Rowwen Heze is volgens iTunes een folkband, maar het album Water, lucht en liefde is dan ineens weer ‘pop’. Om sentimentele redenen zette ik Stiekem gedanst van het jaren tachtig bandje Toontje Lager in mijn iPodarchief. Dat kwam terecht bij ‘easy listening’. Twintig jaar na dato is dat een onnodig trapje na voor het pretentieloze popbandje. Nummers van Ramses Shaffy – binnen de iTuneswinkel te vinden onder ‘pop’ – komen buiten iTunes om eveneens terecht in de sectie ‘easy listening’. Dat is erger dan een trap na, dat is muziekschennis.

De raarste vorm van genre-miskenning maakte ik mee met het downloaden van ‘Op fietse’, de klassieker van wijlen Skik. Enkele nummers van ’s Nachts, het Skik- album uit 1999, waren ingedeeld bij ‘pop’. Dat is niet de ideale categorisering voor de folky streekrock van Daniel Lohues en zijn Skik, maar akkoord, wij konden ermee leven.

Skiks beste nummer ‘Op fietse’ wilde ik per se ook op de iPod hebben. ‘Op fietse’ is het rock ’n roll-antwoord op Wim Sonnevelds ‘Het dorp’. Met ‘Op fietse’ speelde Skik het klaar om het onbeteugelbare ‘on the road’-gevoel te projecteren op de ANWB-bewegwijzering en de tot in ieder detail gebaande Hollandse fietspaden.

Er galmt en siddert van alles en iedereen mee in deze hartveroverende ode aan de fietstocht: Allen Ginsberg, een piepjonge Bruce Springsteen, maar ook Kees de jongen en Herman Gorter. ‘Wie döt mij wat, wie döt mij wat vandage ’k/ heb de banden vol met wind/ nee ik heb ja niks te klagen’. Wat een tekst, wat een straf voorttrappend optimisme! Alsof je een Hollandse bodhisatva dwars door het stroomgebied van de Drentsche Aa ziet zweven. Onze ziel zweeft soepel mee en bonkt bij het horen van ‘Op fietse’ van tomeloze energie en nieuwdgierigheid tegen de borstkas, yessir! Downloaden dus, deze parel. Maar in welke categorie stoppen de wijsgeren van iTunes ‘Op fietse’ weg? Je zoekt tevergeefs in de secties ‘rock’, ‘pop’, ‘folk’ en ‘alternative’. Uiteindelijk piept ‘Op fietse’ tevoorschijn in de afdeling... ‘german pop’.

German pop! Akkoord, het Drentse dialect van Skik wortelt in het Nedersaksisch, maar is dat een excuus om ‘Op fietse’ in het strafkamp te zetten tussen de überkitsch van Falco en Udo Lindenberg?

Hier past maar één tegenactie. Van ‘Mr. Apple’ Steve Jobs is bekend dat hij zijn leven lang idolaat is van Bob Dylan. Jobs schijnt een van de grootste collecties Dylan-bootlegs ter wereld te bezitten en doet ook regelmatig met een club geestverwanten aan exegese van Dylanteksten. Een hacker moet iTunes eens onder handen nemen en alle Dylan-albums eigenhandig uit de categorie ‘rock’ lichten en onder ‘easy listening’ of ‘German pop’ onderbrengen. Eens kijken hoe Jobs zich daaronder houdt. Om het in de woorden van Skik uit te drukken: ‘Ik zou haost zeggen, jao het mag wel zo’.

    • Joost Zwagerman