Israël en Palestijnen kunnen beide geen stap zetten

Het bezoek van minister Rice aan Israël en de Palestijnse gebieden leverde slechts een detailafspraak op. Meer zat er ook niet in: premier Olmert en president Abbas zitten elk in hun eigen spagaat vast.

Versterking van de Palestijnse Presidentiële Garde om de Israëlisch-Palestijnse grenspost Karni, de voedselpoort van de Gazastrook, te bewaken. Dat is het meest concrete resultaat van het tweedaagse bezoek van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rice aan Ramallah en Jeruzalem.

Amerikaanse successen in het Midden-Oosten worden op het ogenblik gepresenteerd door het uitvergroten van detailafspraken en lapmiddelen, want hiermee komt geen einde aan de economische noodsituatie in de gistende Gazastrook of de bezette, overhitte Westelijke Jordaanoever. Het feit dat Rice precies een jaar geleden ook al dacht de ongehinderde toevoer van levensmiddelen naar de Gazastrook te hebben geregeld, is tekenend voor de sterk afgenomen overtuigingskracht van de Verenigde Staten.

Het Amerikaanse idee achter de vernieuwde afspraken is dat de positie van de Palestijnse president Abbas in de ogen van de Palestijnen versterkt moet worden zonder de boycot tegen Hamas op te heffen. Maar Abbas zit in een spagaat. Hij heeft geprobeerd om met Hamas een eenheidsregering te vormen, die tegemoet komt aan de Amerikaans/Israëlische en ook Europese eis Israël te erkennen. Zonder concrete Israëlische tegenprestaties – ontruiming van de Westelijke Jordaanoever en Oost-Jeruzalem, vrijlating van gevangenen en terugkeerregeling voor vluchtelingen – weigert Hamas echter hiermee in te stemmen.

Abbas kan nu kiezen tussen niets doen of de Hamasregering ontbinden en nieuwe verkiezingen uitschrijven. Met vervroegde verkiezingen neemt hij een groot politiek risico – peilingen geven Hamas 50 procent van de stemmen – en lokt hij mogelijk ook een gewapende strijd tussen Hamas en Fatah uit. Over nieuwe democratische verkiezingen sprak Rice met geen woord.

Het Amerikaanse beleid om president Abbas te versterken wordt bovendien begrensd door de zelfopgelegde beperkingen om niet met Hamas, in Amerikaanse ogen een terroristische organisatie, in gesprek te komen én door het in de VS breed gesteunde Israël. Premier Olmert, wankel na de Libanonoorlog, sluit iedere concessie uit, niet alleen omdat de Israëlische korporaal Shalit nog steeds door een Hamasgroep wordt gegijzeld en de Qassamraketten blijven inkomen, maar ook om een totale mislukking van zijn premierschap te voorkomen.

Zijn voornemen om nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever te ontmantelen sneuvelde in een poging om zijn gezag te herstellen. Het ontruimen van nederzettingen is de komende tien jaar van de baan, zei vice-premier Peres in Londen. Er ging na die woorden gejuich op in de gemeenschappen van de religieuze zionisten in ‘Judea en Samaria’ waar stevig wordt doorgebouwd. De kolonisten constateerden dat een Palestijnse staat van de baan is.

Dat beseffen ook de Palestijnen. Zij hadden gehoopt dat na jaren van afzijdigheid de Amerikaanse regering begrijpt dat realisering van de ‘tweestaten-visie’ op deze manier nooit gerealiseerd zal worden. De door Bush bewonderde Abbas zakt langzaam weg in een Palestijns en internationaal moeras. Dat moet Rice nu ook van dichtbij gezien hebben, maar of zij zijn roep om hulp werkelijk gehoord heeft, valt te betwijfelen.