Opera moet doorgaan

Het Duitse publiek heeft voortaan nog meer reden om te gapen als er afgehakte hoofden van goden of profeten op het toneel verschijnen of kruisen worden beplast. Uit het gemak waarmee de opera Idomeneo wegens een ‘niet in te schatten veiligheidsrisico’ werd afgelast, blijkt hoe weinig substantie sommige vertoningen hebben. In een epiloog van deze opera van Mozart toont koning Idomeneo de vier afgehakte hoofden van Jezus, Boeddha, Poseidon en de profeet Mohammed. Dit spektakel is niet verzonnen door Mozart maar door regisseur Hans Neuenfels, die een eigentijds element aan de opera wilde toevoegen. Twee jaar lang is deze opera vertoond, maar een anoniem dreigtelefoontje van een vrouw bij de politie over represailles van moslims in Duitsland en Duitse belangen elders deed de intendant van de Deutsche Oper, Kirsten Harms, besluiten de uitvoering te beëindigen.

Heftige taferelen die door regisseurs zijn bedacht en waarmee religieuze symbolen zijn gemoeid, zijn een Duits theatercliché geworden. Als zij die het publiek altijd willen shockeren zo snel worden geïntimideerd, heeft het geen waarde. Op wie al vlucht voor de eerste tomaat is gegooid, past de door de Duits-Turkse schrijver Feridun Zaimoglu gemunte term Aufklärungsspiesser. De aldus aangeduide Verlichtingsbraverik gebruikt moslims als zondebok voor de eigen lafheid. Met zo’n heftige reactie op één telefoontje naar de politie worden alle Duitse moslims geïncrimineerd. Niet de moslims hebben de voorstellingen afgelast, maar de intendant. Deelnemers aan een grote islamconferentie in Berlijn verklaarden zich tegen de afgelasting.

De flinkste houding had de Turkse moslimorganisatie in Duitsland die andere moslimorganisaties opriep om mee te gaan kijken naar de voorstelling. Dat andere moslimorganisaties niet op deze uitnodiging in wilden gaan, is te begrijpen. Moslims kunnen niet worden verplicht om voorstellingen die hen tegenstaan te bekijken. Zij hoeven de controverse niet op te lossen waar de Deutsche Oper door eigen toedoen in is beland.

Het is smakeloos om van het kwetsen van religies een sport te maken, maar het moet zeker niet verboden worden, laat staan dat gekwetste groeperingen het recht in eigen hand mogen nemen. Ook in Nederland en elders zijn voorstellingen afgelast na bedreigingen. Voorstellingen moeten door kunnen gaan. Idomeneo is zeker niet Mozarts meest controversiële opera. Veel pikanter is de voorstelling van Mozarts Die Entführung aus dem Serail in het Brusselse operahuis De Munt waar geen haan naar kraait. Terecht.

De Deutsche Oper doet er goed aan om Idomeneo na twee jaar van succesvolle voorstellingen te prolongeren. Dat is precies wat regisseur Neuenfels wil. De leiding van het muziektheater kan met Duitse politieautoriteiten overleggen welke veiligheidsmaatregelen eventueel geboden zijn. Niemand hoeft te gaan kijken en kritiek is altijd mogelijk. De kunst is niet onfeilbaar maar wel vrij. Over smaak oordeelt het publiek. Niemand mag hen ervan weerhouden naar het theater te gaan.