Rotterdamse politici ontdekken verpauperd Zuid

Eindelijk krijgt Rotterdam-Zuid een facelift. Woningcorporaties en gemeente investeren ruim één miljard euro in het opknappen van de drie deelgemeenten. De achterstandsbuurten moeten van de ondergang worden gered.

Panorama Dillenburg is een renovatieproject van corporatie De Nieuwe Unie op de kop van het schiereiland Feijenoord, aan de zuidoever van de Maas. In het oude pand komen 74 woningen. Foto Bas Czerwinski 25-09-2006, ROTTERDAM. FEIJENOORDKADE. FOTO BAS CZERWINSKI straatbeeld verpaupering billboard wijken wijkontwikkeling
Panorama Dillenburg is een renovatieproject van corporatie De Nieuwe Unie op de kop van het schiereiland Feijenoord, aan de zuidoever van de Maas. In het oude pand komen 74 woningen. Foto Bas Czerwinski 25-09-2006, ROTTERDAM. FEIJENOORDKADE. FOTO BAS CZERWINSKI straatbeeld verpaupering billboard wijken wijkontwikkeling Czerwinski, Bas

Arm en achtergesteld is Rotterdam-Zuid, het stadsdeel ten zuiden van de Maas. Hele wijken raakten de afgelopen decennia verpauperd. Een anoniem toevluchtsoord voor mensen zonder opleiding of inkomen, onder wie veel migranten, afkomstig uit Turkije, Marokko of de Antillen.

De aandacht van de politici ging jarenlang vooral naar uitbreiding aan de noordkant van de stad of verbeteringen in het centrum. Niet naar herstel van de dichtbebouwde wijken in Charlois en Feijenoord, rond de vorige eeuwwisseling gebouwd voor arbeiders uit Brabant en Zeeland. Ook niet naar aanpassing van de ooit met veel idealisme opgezette, zuidelijke tuinsteden als het ruime Pendrecht en Lombardijen.

‘Zuid’ was te ver weg voor zijn partijgenoten, zegt Dominic Schrijer, PvdA-wethouder voor werkgelegenheid. „Ze woonden er niet, ze hadden er niets mee. Onbekend maakt onbemind.”

Maar nu moet alles anders worden. De gemeente Rotterdam en vijf woningcorporaties maakten gisteren bekend de komende tien jaar een miljard euro extra te zullen investeren in Zuid. De plannen zijn vastgelegd in een ‘Pact op Zuid’.

De corporaties investeren 850 miljoen euro, de gemeente 170 miljoen. Het geld gaat naar betere woningen, mooiere buitenruimte, instellingen voor onderwijs, zorg en sport en startende ondernemers. Het gebied rond de Kuip wordt een ‘sporthart’, de strook langs Maashaven en Rijnhaven een uitgaansgebied. Drieduizend particuliere woningen worden verbeterd, het aantal eengezinswoningen fors uitgebreid. Doel van het Pact is behoud van jonge gezinnen met middeninkomens, en gelukkiger bewoners.

Aan het enthousiasme van de ambtenaren zal het niet liggen. De sfeer tijdens de presentatie van het Pact, gisteren in de Breepleinkerk, was blijmoedig en hoopvol. Ook de brochure hanteert opwekkende reclametaal: ‘Zuid is romantiek’, ‘Zuid is authentiek’, ‘Zuid is emotie’. Wie niet beter wist, zou denken dat Zuid het visitekaartje van de stad is.

De werkelijkheid is anders. Het stadsdeel ten zuiden van de Maas, wat omvang en inwonertal betreft circa eenderde van de stad, staat er niet best voor. Hoge werkloosheid, laag opleidingsniveau. Veel doorstroom, weinig sociale cohesie. Veel goedkope huurwoningen in flatgebouwen, weinig aantrekkelijke eengezinswoningen met tuin. Veel schooluitval, dus veel rondhangende jongeren.

Vijf woningcorporaties – De Nieuwe Unie, Woningbedrijf Rotterdam, Com.Wonen, Vestia en Woonbron – schrokken van de onvrede die bleek uit de Grote Woontest, een grootschalige enqûete onder bewoners uit 2004.

Rotterdam-zuid ‘Klachten gaan nooit over de allochtone buurman’

De vele verschillende leefstijlen en de eenvormigheid van de woningen op Zuid zorgen voor ongenoegen. Het initiatief van de corporaties voor een ambitieuze inhaalslag werd dit voorjaar opgepikt door het nieuwe gemeentebestuur, dat wethouder Schrijer met het Pact belastte. Schrijer, wonend in het havengebied, profileert zich graag als ‘jongen van Zuid’.

Zuid is groot en divers. Het gebied omvat drie deelgemeenten: Charlois, Feijenoord en IJsselmonde. Samen tellen ze 194.190 inwoners – in de hele stad wonen 588.718 mensen. Het contrast tussen de oudere noordelijke wijken en de nieuwere zuidelijke tuinsteden is groot. Oppervlakkig gezien lijkt er weinig mis in IJsselmonde, maar achter de voordeuren schuilt armoede. De Kop van Zuid, een compacte nieuwbouwzone aan de zuidoever van de Maas, is te welvarend om aan het Pact mee te doen.

Wat Noord is voor Amsterdam, is Zuid voor Rotterdam: een stadsdeel dat pas nu echt wordt ontdekt. Gevoelsmatig is Zuid decennialang geen deel van Rotterdam geweest, zegt Karin Schrederhof, programmamanager van Pact op Zuid. „Het waren rustige woongebieden waar, met uitzondering van de rellen in de Afrikaanderwijk in 1972, nooit iets gebeurde.”

Rustig is het niet meer, inmiddels speelt angst voor onbeheersbaarheid zoals in de Parijse banlieue een rol. Voor de woningcorporaties telt natuurlijk ook mee dat ze de waarde van hun vastgoed willen behouden.

De nadruk van het Pact ligt op ‘fysiek’ ingrijpen: slopen en bouwen van woningen. De sociale kant krijgt veel minder aandacht. Te weinig, vindt Marco Rook, voorzitter van de deelgemeente IJsselmonde. Het bevorderen van sociale cohesie is juist essentieel bij herstructurering, vindt hij. Volgens Schrederhof krijgen sociale programma’s later nog een rol in het Pact, als er rijksgeld komt.

Tekenend is dat in de plannen nergens wordt gerept over de bevolkingssamenstelling op Zuid. In Feijenoord en Charlois is respectievelijk 63,9 en 53,7 procent van de bewoners allochtoon. Dat de komst van buren uit vreemde landen een rol zou kunnen spelen bij het woongenot van de oorspronkelijke bewoners, is door de corporaties en de gemeente genegeerd. Volgens Margriet Drijver, directeur van Com.Wonen, gaat onvrede nooit over de allochtone buurman. „Verschillen in sociaal-economisch milieu wegen veel zwaarder dan verschillen in kleur.”

Marco Rook doet er er als gids van een ‘mystery tour’ door zijn deelgemeente IJsselmonde niet moeilijk over. Bij een bepaalde wijk vertelt hij dat „etnische groepen niet altijd even goed met elkaar samenleven”, en elders dat Antilliaanse jongeren voor overlast zorgen. Zuid is er nog niet, blijkt ook bij terugkeer van de tour. Rooks collega van de deelgemeente Feijenoord verlaat net de kerk. Haar fiets is gestolen. In haar eigen deelgemeente.