De sigaar

Vorige week vroeg iemand mij op boze toon: „Wie heeft toch bedacht dat de spelling om de vijf of tien jaar moet worden herzien? Dat móét toch een complot zijn. Koud heb je de nieuwste spellinggidsen en woordenboeken in huis of je wordt gedwongen ze nog een keer te kopen, omdat er zonodig wéér iets veranderd moest worden. Waarom is dat eigenlijk?’’

Tja, waarom is dat zo? Om de vijf jaar is een overdrijving, dat zal de gevoelstijd zijn. In feite heeft de Taalunie in 1995 besloten om het Groene Boekje, de officiële spellinggids van het Nederlands, om de tien jaar te herzien. Dat is een logische beslissing, want er komen steeds nieuwe woorden bij en door zo’n periodieke herziening houd je boel actueel.

Maar de spellingcommissie heeft zich niet beperkt tot de schrijfwijze van nieuwe woorden: er zijn inconsequenties weggewerkt, fouten verbeterd en er is een spellingregel veranderd. De woordenboekenuitgevers konden natuurlijk niet achterblijven, dus ook zij zijn met nieuwe uitgaven gekomen.

Wat dat betreft zijn spellingherzieningen vooral een feestje voor uitgevers, althans voor uitgevers van schoolboeken („Nu alles in nieuwe spelling!”) en spellingproducten. De overige uitgevers worden net zo krankjorum van spellingherzieningen als het publiek.

Is er inderdaad sprake van een complot? Nee. Ik denk wel dat je, terugkijkend op alle rumoer rond de Groene en Witte Spelling, kunt zeggen dat het een hoop kabaal om (bijna) niks is geweest. In het Groene Boekje van 2005 zijn 903 woorden anders gespeld dan in dat van 1995. Het Witte Boekje – de alternatieve spelling van het Genootschap Onze Taal – wijkt bij 596 woorden af van het Groene Boekje.

Ik weet het: over die aantallen kun je twisten. De Witte Spelling laat vrij of je in samenstellingen een tussen-n schrijft of niet, en in theorie kan dat tot tienduizenden verschillen leiden. Maar in de praktijk zal het zo’n vaart niet lopen. Uit onderzoek blijkt dat toepassing van de Groene Spelling in een krant van 56 pagina’s bij slechts negen woorden een wijziging oplevert.

Hoe verhoudt dit kleine aantal veranderingen – Wit of Groen – zich nu tot de verkoop van spellinggidsen? Van de Witte Spellinggids zijn binnen een maand – veel sneller dan verwacht – 20.000 exemplaren verkocht. Van het Groene Boekje zijn sinds oktober 1995 250.000 exemplaren over de toonbank gegaan. Of er uiteindelijk net zoveel van worden verkocht als van de vorige editie – in tien jaar tijd 1,3 miljoen exemplaren! – valt te bezien, maar men koopt zich rot aan spellingproducten.

Waarom? Omdat spellingwijzigingen onzeker maken. Omdat het voor veel mensen nodig is om bij te blijven.

Maar het is natuurlijk waanzin om daar steeds boeken voor te blijven kopen. Het Groene Boekje staat al volledig op internet, maar je kunt het niet downloaden of in z’n geheel inzien (alleen per woord). Evenmin heeft de Taalunie een programmaatje laten maken om die 903 gewijzigde woorden gratis toe te voegen aan je tekstverwerkingsprogramma. In plaats daarvan kun je een cd kopen, binnenkort ook van de Witte Spelling.

Het is noodzakelijk om de spelling van nieuwe woorden vast te leggen en dus zullen spellinglijsten om de zoveel tijd moeten worden herzien. De belastingbetaler betaalt daarvoor. Om vervolgens nóg eens te betalen, voor een sigaar uit eigen doos.

Wat mij betreft zou de Taalunie deze beslissing moeten nemen: nooit meer iemand twee keer laten betalen voor dezelfde sigaar, zéker niet als daar nauwelijks verse tabak in zit.

Ewoud Sanders