Terrorist weet ’t meest over terrorist

Informatie over terroristen haal je vooral bij terroristen, aldus president Bush.

Daarom moet je ze in het geheim kunnen ondervragen.

Buiten het zicht van de wereld, en vooral van het Internationale Rode Kruis, dat in oorlogstijd zonder tussenkomst van de gevangennemende partij gedetineerden mag bezoeken, hield de Amerikaanse geheime dienst CIA vijf jaar lang zeker veertien man vast.

De erkenning van president Bush woensdag, van het bestaan van geheime gevangenissen, kwam niet als een verrassing. Amerikaanse generaals vertelden eerder al dat alleen al in Irak zeker honderd ‘spookgevangenen’ buiten de boeken werden gehouden om hen te verbergen voor het Internationale Rode Kruis.

„Deze mensen zijn, voor zover we weten, gedetineerd op locaties die niet alleen bij ons onbekend zijn, maar ook bij de rest van de wereld”, zei het Rode Kruis in juli 2004. Het Amerikaanse dagblad The Washington Post onthulde vorig jaar dat het zou gaan om Thailand en enkele Oost-Europese democratieën.

Bush stelde in zijn toespraak: „De belangrijkste bron van informatie over waar terroristen zich schuilhouden en wat ze van plan zijn, zijn de terroristen zelf. Het was noodzakelijk om deze individuen naar een omgeving over te brengen waar ze in het geheim konden worden vastgehouden, ondervraagd konden worden door deskundigen, en, wanneer dat noodzakelijk zou zijn, wegens terrorisme konden worden vervolgd.”

De veertien gevangenen, onder wie Khalid Sheikh Mohammed, het zelfverklaarde brein achter de aanslagen van 9/11, zouden inmiddels zijn overgebracht naar de Amerikaanse basis Guantánamo Bay in Cuba. Daar zitten ruim 450 vermeende Al-Qaeda- en Talibaanstrijders vast.

Het Rode Kruis kan de gevangenen daar bezoeken, de familie van de gedetineerden inlichten en ze krijgen, als ze dat willen, een door het Pentagon aangewezen advocaat. Bovendien zullen ze vallen onder de Geneefse Conventies voor oorlogsrecht en „behandeld blijven worden met de menselijkheid die zij anderen ontzegden”, aldus Bush.

Het belangrijkste punt in Bush’ toespraak was de schets van hoe gevangenen op Guantánamo Bay volgens de president moeten worden berecht. Zijn oorspronkelijke plan, om de mannen onder uitzonderlijke veiligheidsvoorwaarden en achter gesloten deuren te laten berechten, noemde het Amerikaanse Hooggerechtshof vorig jaar ongrondwettelijk en strijdig met internationaal recht.

Woensdag werd duidelijk dat Bush deze vorm van berechting toch door wil laten gaan en dat hij het Congres zal vragen om legitimering. Als het Congres hiermee instemt, wordt het in de VS mogelijk veroordeeld te worden op bewijs dat onder dwang is verkregen. Bovendien kan iemand dan in oorlogstijd worden veroordeeld zonder dat hij of zijn advocaat inzicht krijgt in de bewijzen. Ook de communicatie tussen advocaat en cliënt is niet vertrouwelijk.

Bush zei dat informatie die op omstreden wijze is verkregen alleen zal worden gebruikt met toestemming van een rechter, en dat onder dwang verkregen bewijs niet per se is verkregen door marteling: „Ik wil heel duidelijk zijn tegen ons volk, en tegen de wereld: de VS martelen niet.”

Hij riep het Congres op de militaire commissies zo snel mogelijk wettelijk goed te keuren. Dan kunnen de rechtszaken tegen de gevangenen op Guantánamo Bay doorgaan, hoewel pas tien van de 450 gedetineerden officieel zijn aangeklaagd.

Het is onduidelijk hoe het Congres zal reageren. Senatoren zijn al enkele weken bezig met een voorstel dat op belangrijke punten afwijkt van dat van Bush. „Een verdachte moet het recht hebben om te weten welk bewijs tegen hem zal worden gebruikt”, zei de vooraanstaande Republikeinse senator John McCain.

Wel is duidelijk dat Bush hiermee de druk op het Congres, dat in november deels wordt herkozen, heeft vergroot. Het is nu aan de congresleden om berechting van de terreurverdachten juridisch mogelijk te maken. Traineren zij een wetswijziging, dan straft de kiezer hen mogelijk om hun houding in de oorlog tegen terreur.

Hoe dan ook zal van sluiting van de gevangenis op Guantánamo Bay, zoals eerder door Bush aangekondigd, nu geen sprake meer zijn.