Het tolletje van de geleerde

De levitron, met zwevend tolletje en magneet op pootjes
De levitron, met zwevend tolletje en magneet op pootjes

Had het gekund, dan had natuurkundige en Nobelprijswinnaar Gerard ’t Hooft als kind al het tovertolletje uitgevonden. Maar de materialen ervoor bestonden nog niet. Spannend begin van een stuk in de krant. Een geleerde haalt een tolletje uit zijn kast en zet daarmee de zwaartekracht te kakken. In het katern Wetenschap & Onderwijs van deze krant begon vorige week zaterdag zo een artikel over theorieën de materie en het wezen van de natuur:

‘Op het eind van het gesprek, als de quantumzwaartekracht en de toekomst van de deeltjesfysica achter de rug zijn, haalt Gerard ’t Hooft een stuk speelgoed tevoorschijn.’ Een beetje link zelfs, om zo te beginnen, want hoe houd je het verderop nog net zo opwindend?

Uit de kast kwamen een magneet en een tolletje. De geleerde bracht het tolletje aan het draaien, vrij in de lucht, zwevend boven de magneet. De zwaartekracht overwonnen. Levitatie. Dat kunnen griezels en goochelaars ook met mensen en meubelstukken, naar het schijnt, maar het tolletje is tastbaar. En te koop in gespecialiseerde speelgoedwinkels. Ook verschillende internetverkoophuizen bieden de ‘levitron’ te koop aan. Vooral handelshuizen in ‘gadgets’, geinige goederen.

De prijs varieert van 35 tot 40 euro voor de Levitron Omega van de firma Fascinations in Washington die de doos laat vullen in China. Er zit een sterke magneet in op plastic pootjes die in hoogte verstelbaar zijn, een doorzichtig plastic dekseltje en een geel plastic tolletje met een magnetische schijf. ‘Uitdaging, geschikt voor kinderen vanaf 8 jaar’, staat op de doos.

Waarschuwing: voor kinderen met onverwoestbaar geduld. Er zullen er zijn die na een kwartier proberen om het tolletje onder controle te krijgen de magneet tegen de muur smijten omdat het maar niet lukken wil de zwaartekracht te overwinnen. Het tolletje valt telkens naar beneden. Weliswaar niet op de magneet, maar met een boog ernaast.

In de doos zit ook een aantal kunststoffen en geelkoperen ringetjes. Het zijn heel lichte gewichtjes waarmee het tolletje grammen tot minder dan halve grammen zwaarder gemaakt kan worden.

Voordat het spectaculaire zweven kan beginnen moet eerst de magneet nauwkeurig horizontaal worden gezet. Dan moet het ideale gewicht van het tolletje worden gevonden. De temperatuur van de omgeving bepaalt of het tolletje zwaarder of lichter moet zijn. Na veel testen kan eindelijk het doorzichtige dekseltje op de magneet worden gezet, het tolletje op het dekseltje tussen duim en wijsvinger aan het draaien gebracht, dekseltje een paar centimeter opgetild, onder het tolletje weggehaald, en zie, het tolletje zweeft. Dat kan een paar minuten duren. Verwondering en ongeloof bij de visite.

De online wetenschappelijke speelgoedwinkel Arabesk in Rotterdam, waar ’t Hoofd zijn speeltje vandaan heeft, verkoopt een paar levitrons. Die hierboven beschreven Amerikaanse Chinese, maar ook eentje van hout voor net geen 61 euro. De magneet is gevat in glanzend kersenhout en maakt je huis mooier. Je had mensen die hun interieur verdeftigden met een bijzondere asbak. Sinds roken niet meer zo nodig hoeft zijn ze wat onthand, de asbak is opeens een bespottelijk voorwerp geworden zonder nut.

De kersenhouten levitron biedt uitkomst. Het is wat, het doet iets en als je kind ermee speelt wint het later een Nobelprijs.

Wouter Klootwijk