Dwars door haar ziel, als een eiersnijder

Hoe schrijf je een bestseller?

Janet Fitch, deze week in Nederland, geeft vijf tips tijdens een interview.

14/3/2000 Foto Freddy Rikken Janet Fitch schrijfster
14/3/2000 Foto Freddy Rikken Janet Fitch schrijfster

Drie miljoen boeken verkocht ze in de VS, ruim tweehonderdduizend in Nederland en Vlaanderen. Janet Fitch, auteur van de bestseller Witte Oleander, was deze week in Nederland om haar nieuwe roman Portret in zwart te presenteren. Aan de universiteit van Zuid-Californië geeft ze les in fictie schrijven.

Dus, mevrouw Fitch, hoe schrijf je een bestseller? Vijf tips van de auteur, aan de hand van fragmenten uit haar boeken.

Mijn moeder stuurde me die zomer een leeslijst met vierhonderd boeken erop: Colette en Chinua Akebe en Mishima, Dostojevski en Anaïs Nin, D.H. Lawrence en Henry Miller. (uit: Witte Oleander)

1Lees andere boeken: „Ik kom ze wel eens tegen. Mensen die zeggen: ik lees niet, maar ik wil wel een boek schrijven. Die kunnen beter een ander vak kiezen. Het schrijven van literatuur begint met de liefde ervoor, niet met de behoefte om iets te schrijven, beroemd te zijn. De titels van het lijstje heb ik zelf natuurlijk gelezen. Mijn grote favoriet is Dostojevski. ”

Het sneed dwars door haar ziel, als een eiersnijder die Gommer Ida gebruikte, een wit apparaatje dat het witte vlees met het gele hart keurig in naakte rondjes sneed. (uit: Portret in zwart)

2Gebruik geen clichés: „Ik houd van metaforen. Ze vertellen veel over degene die de vergelijking maakt. Ik had over hoofdpersoon Josie ook kunnen schrijven: haar hart werd gebroken en viel in stukjes uit elkaar. Maar ik zeg mijn leerlingen altijd: gebruik nooit een vergelijking die je al eens hebt gehoord. Je moet het zelf verzinnen, en het moet passen bij het personage dat de vergelijking maakt.

„Kunstmatig? Over die eiersnijder heb ik wel een tijdje nagedacht, ja.”

Ze deed alsof haar vingers de zijne waren, haar borst vasthielden, haar streelden, haar geslacht deden golven als de rok van een flamencojurk. (uit: Portret in zwart)

3Gebruik seks functioneel: „Het verschil tussen een erotische scène en huisvrouwenporno? Porno is iets dat gebeurt met lichaamsdelen, erotiek gebeurt met mensen.

„Seks moet functioneel zijn, bijdragen aan de karakterontwikkeling van de personages. Josie in Portret in zwart is een schildersmodel, ze beleeft de hele wereld door haar lichaam. Een verhaal over haar zonder seksscène is als een volleybalspeler met afgehakte armen. Haha. Inderdaad, alweer een metafoor.”

Hij zette een stempel op hun hand van het gezicht van een jongen die net de kop van een paashaas had afgebeten, en liet hen door het zwarte gordijn binnen in de duisternis en de herrie van Club Rat. De Weak Nellies waren aan het optreden. Firelimitpunkers sprongen vervaarlijk in het rond op de dansvloer. (uit: Portret in zwart)

4Haal inspiratie uit je eigen leven: „Hoewel de concrete gebeurtenissen in mijn boeken voor het grootste deel verzonnen zijn, zit er behoorlijk veel van mijzelf in. De strijd om perfectie, die schilder Michael in Portret in zwart doormaakt, dat is mijn eigen strijd. De punkscene van de jaren tachtig, waarin het verhaal is gesitueerd, heb ik ook zelf meegemaakt.”

‘Jij bent geen kunstenaar, Michael’, zei zijn moeder, als God die het licht scheidt van de duisternis. ‘En dilettantisme kan ik niet verdragen. Kunstgeschiedenis was voor jou de perfecte keuze. Ik begrijp die plotselinge verandering van gedachten niet.’ (uit: Portret in zwart)

5Vind jezelf goed genoeg: „Ik heb 22 jaar geschreven voordat mijn eerste roman werd gepubliceerd. Soms stuurde ik vijf, zes verhalen tegelijk de deur uit en kreeg ik ze allemaal weer terug. Een schrijver moet geduld hebben. Ik begreep eerst niet hoe sommige schrijvers zulke mooie verhalen kunnen maken. Maar je hoeft geen Flaubert te zijn. Trek je niet te veel aan van recensies, je kunt er toch niets meer aan doen.”