Bush en de rechtsstaat

Wat is het woord van een Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken aan een trouwe bondgenoot als Nederland nog waard? Weinig, nu president

George W. Bush publiekelijk heeft erkend dat de CIA terreurverdachten heeft vastgehouden in geheime gevangenissen in het buitenland. Eind vorig jaar, op een topontmoeting in Brussel, werd de minister van Buitenlandse Zaken, Bernard Bot (CDA), door zijn Amerikaanse ambtgenoot Condoleezza Rice het bos ingestuurd na kritische vragen over het bestaan van de detentiecentra. Bot had in de Tweede Kamer de Amerikaanse verklaringen hierover „onbevredigend” genoemd. De ontmoeting met Rice en haar uitleg stemden hem echter „zeer tevreden”. Een gedetailleerde toelichting bleef uit, maar kwam erop neer dat de bewindsvrouwe verklaarde dat Amerika zijn verplichtingen jegens het VN-verdrag tegen martelen serieus neemt.

Naar de letter genomen is het geen liegen wat Rice deed. En toch deugt het niet. Het plaatst een ontmoeting, nota bene in NAVO-verband – dat heten bondgenoten – achteraf in het teken van grote huichelachtigheid. Dat is natuurlijk niet nieuw in de internationale politiek, maar ook op dit niveau zijn er grenzen. Die zijn destijds overschreden. Dat Bush nu het bestaan van de gevangenissen erkent, komt door druk van de publieke opinie. Die nam na onthullingen in de pers en kritische rapporten van de Raad van Europa niet meer aan wat de Amerikaanse regering naar buiten bracht.

De kruimel presidentieel goed nieuws gisteren was het feit dat de vermeende terroristen uit het CIA-programma vanaf nu bescherming genieten krachtens de Conventies van Genève. De president zei verder in een op de televisie uitgezonden toespraak dat de Verenigde Staten niet martelen. Dit druist in tegen Amerikaanse wetten en waarden. Als het waar is, is het zeker een opsteker. Maar wat te denken van Bush’ mededeling dat de terreurverdachten die nu nog vastzitten in Guantánamo Bay, toch zullen worden berecht achter de gesloten deuren van speciale militaire commissies? Dat is een domper voor iedereen die hoopte dat dit onzalige plan definitief zou worden geschrapt.

Als het Congres met de commissies instemt, kan een mensenrechtelijk monstrum ontstaan. Het zou bijvoorbeeld betekenen dat in de VS iemand veroordeeld wordt zonder dat hij (of een advocaat) inzage krijgt in de bewijsvoering. Ook veroordeling op basis van bewijzen die onder dwang zijn verkregen, zou voortaan tot de mogelijkheden behoren. Het opmerkelijke is dat president Bush zijn voornemen doorzet ondanks een eerdere veroordeling van dit soort speciale militaire tribunalen door het Amerikaanse Hooggerechtshof.

In the land of the free worden, als het plan van Bush doorgaat, bestaande burgerlijke vrijheden door nieuwe wetgeving aangetast. Dat is een zorgwekkende ontwikkeling, die inmiddels naar Europa is overgeslagen. Met respect voor de slachtoffers die er vielen op die verschrikkelijke septemberdag vijf jaar geleden: de rechtsstaat mag niet aan antiterreurwetgeving worden geofferd.