Applaus en protest voor Khatami in VS

De Iraanse ex-president Mohammad Khatami hield gisteren een toespraak in Washington. Er is veel te doen over zijn bezoek op een moment waarop het conflict over Irans nucleaire programma hoog oploopt.

De Iraanse oud-president Khatami gisteren tijdens zijn toespraak in de nationale kathedraal van Washington. Foto AP Former Iranian President Mohammad Khatami is framed by a balcony bannister as he speaks at Washington National Cathedral Thursday, Sept. 7, 2006 in Washington. (AP Photo/Charles Dharapak)
De Iraanse oud-president Khatami gisteren tijdens zijn toespraak in de nationale kathedraal van Washington. Foto AP Former Iranian President Mohammad Khatami is framed by a balcony bannister as he speaks at Washington National Cathedral Thursday, Sept. 7, 2006 in Washington. (AP Photo/Charles Dharapak) Associated Press

De hele dag waren in Washington anonieme pamfletjes tegen zijn komst verspreid. Maar ’s middags stond oud-president Mohammad Khatami de Amerikaanse media kalm en coulant te woord. Hij was gekomen om een dialoog tussen de VS en Iran tot stand te brengen, zei hij, opdat de twee landen ophouden elkaar in „de taal van bedreigingen” toe te spreken.

Veel Amerikaanse reporters wisten niet goed raad met hun scepsis over het bezoek. Iran wordt wegens de onberekenbare uitspraken van president Ahmadinejad, zijn nucleaire ambities en steun aan Hezbollah in de VS stelselmatig gepresenteerd als gevaar voor de wereldvrede. Het conservatieve FoxNews wilde weten of Khatami „joden anders vindt dan andere mensen”. De tolk kreeg amper kans het te vertalen. „Welnee.” Geamuseerd keek Khatami – lichtgele brillenglazen, een lang hoofd – de zaal weer in.

’s Avonds was er het grote moment. De oud-president (1997-2005), de hervormingsgezinde voorganger van Mahmoud Ahmadinejad, werd met een klaterend applaus begroet door een bijna geheel gevulde nationale kathedraal in Washington. In de wijde omtrek waren alle straten afgezet. Op elke hoek stonden tientallen agenten. Helikopters cirkelden boven het gebouw. Particuliere beveiligers hielden met honderden de wacht. Demonstranten werden door een haag agenten op afstand gehouden.

Khatami is de hoogste Iraanse leider die sinds de gijzelaarscrisis van 1979-1981 in Washington wordt ontvangen. Formeel zal hij geen contact hebben met leden van de regering, maar veel deskundigen hechten er waarde aan dat het ministerie van Buitenlandse Zaken toestemming verleende voor het bezoek in een periode dat de controverse over het nucleaire onderzoeksprogramma van Iran tot een climax komt.

Opmerkelijk was dat een prominente Republikeinse senator, Arlen Specter, voorzitter van de commissie van justitie, de toespraak van Khatami vanaf de eerste rij volgde. En bekend is dat minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice denkt dat Iran alleen met diplomatieke middelen tot inkeer is te brengen. Lawrence Wilkerson, chefstaf van Rice’s voorganger Colin Powell, vertelde deze week aan deze krant dat de regering-Bush uiteindelijk niet om gesprekken met Iran heen zal kunnen. „Overleg met Iran is één van – vele – voorwaarden om van Irak nog iets te maken. En ik denk dat Rice op dit punt binnen de regering aan de winnende hand is. De vraag is alleen, hoe lang?”

Want tegelijkertijd is er een grote groep Republikeinen die niets van overleg met Iran wil weten. Kenmerkend was de opstelling van de gouverneur van Massachusetts, Matt Romney. Hij liet de laatste dagen geen kans voorbij gaan uit te varen tegen de Amerikaanse gastvrijheid voor Khatami. „Een schande voor de herinnering aan alle Amerikanen die op 9/11 hun leven verloren aan de acties van extremisten”, zei Romney, vrijwel zeker kandidaat voor de Republikeinse nominatie voor de presidentsverkiezingen van 2008. Overigens waren Khatami of Iran niet betrokken bij 9/11. In de eerste oorlog na 9/11, in Afghanistan, kregen de Amerikanen juist steun van Iran tegen de Talibaan.

In zijn vaak esoterische toespraak kritiseerde Khatami Amerikaanse en Iraanse leiders. Alleen een dialoog kan de wereld „redden uit de klauwen van oorlogshitsers, geweldzoekers en bluffende leiders”, zei hij.

Khatami ‘Kritiek is prijs van democratie’

Iran is volgens Khatami bereid zijn nucleaire onderzoeksprogramma op te schorten tijdens eventuele onderhandelingen.

In eigen land is Khatami een tegenpool van de conservatieve Ahmadinejad. Voorzover bekend heeft hij weinig invloed op de huidige bestuurders. Dat zijn bezoek aan de VS in Iran door medestanders van Ahmadinejad heftig is gekritiseerd, kon hem nauwelijks beroeren, zei hij. „Dat is de prijs van de democratie.”

Khatami verdedigde Irans nucleaire onderzoeksprogramma. De door Amerika geleide druk op Iran de verrijking van uranium op te schorten, wees hij van de hand. „Er wordt met twee maten gemeten”, zei hij. Hij wees erop dat Iran wordt omringd door landen die kernwapens hebben (Israël, India, Pakistan) zonder dat de wereld deze landen kapittelt. Iran ontkent dat het kernwapens ontwikkelt.

Na afloop waren de demonstraties nog gaande. Welvarende mannen en vrouwen van middelbare leeftijd hielden protestborden op met teksten die de Amerikaanse regering zelf bedacht had kunnen hebben. De regering besteedt dit jaar 70 miljoen dollar om de binnenlandse oppositie in Iran te steunen en zo vreedzame regimechange af te dwingen. De protestborden vroegen ook om regimechange, alsmede stopzetting van de Iraanse steun aan Hezbollah. „Khatami is een terroristenvriend”, schreeuwde een demonstrant. De hele meute schreeuwde het hem na.