Polen was gisteren even géén buitenbeentje

Premier Jaroslaw Kaczynski van Polen bezocht gisteren de Europese Commissie. Het bezoek was bij voorbaat beladen wegens de controversiële standpunten van zijn regering.

„Alstublieft, geloof toch niet in de mythe van een antisemitisch, homofoob en xenofoob Polen. Kom kijken en u zal zien dat het niet waar is.” Dat zei de Poolse premier Jaroslaw Kaczynski gisteren in Brussel tegen verslaggevers na zijn bezoek aan president Barroso van de Europese Commissie. De laatste was toen al overtuigd. Tijdens dezelfde bijeenkomst met de pers zei Barroso na zijn gesprek met Kaczynski „geen reden” te hebben om te twijfelen aan de intenties van Polen bij te dragen aan de waarden die Europa gezamenlijk deelt.

Brussel kent bezoeken en bijzondere bezoeken. Dit was een bijzonder bezoek. Polen is, sinds het wordt bestuurd door de tweeling Kaczynski – broer Lech van de in juli als premier aangetreden Jaroslaw werd oktober vorig jaar tot president gekozen –, in de Europese verhoudingen een land met een kruisje geworden, om niet te zeggen een buitenbeentje. „Polen is anders en heeft geen reden dat te verbergen”, zei Jaroslaw Kaczynski eind vorige maand. Polen is politiek, economisch en moreel soeverein. Het zal zich niets op de mouw laten spelden, aldus de premier.

Maar hoe anders mag Polen van de Europese Unie zijn? De bont samengestelde nationaal-conservatieve coalitie van het land heeft in Europa al veel wenkbrauwen doen fronsen. Daarbij gaat het vooral om de aanwezigheid van de Liga van Poolse Families, een partij die zich onder andere afzet tegen homoseksuelen. De „gouden dagen van verschillende vormen van afwijking zijn voorbij en komen niet terug”, verklaarde onlangs de tot deze partij behorende vice-premier Roman Giertych.

De oproep van president Kaczynski om in Europa een debat te beginnen over de doodstraf droeg ook al niet bij aan herstel van vertrouwen. Ook het Poolse buitenlandse beleid wordt met groeiende verbazing gevolgd, helemaal nadat Warschau excuses eiste van de Duitse regering voor een satirisch stuk in die tageszeitung over Lech Kaczynski (de president werd met een aardappel vergeleken).En dan zijn er nog de hernieuwde bezwaren van de Poolse regering tegen de Europese Grondwet. Dat hoort het grootste deel van de rest van de Europese Unie ook liever niet.

Voor Commissievoorzitter Barroso waren de turbulente ontwikkelingen in Polen aanleiding om begin deze zomer niet direct naar Warschau af te reizen. In andere Europese hoofdsteden werden de reisschema’s naar Warschau eveneens aangepast. Rechtstreeks veroordelen doet men niet meer in Europa na de bittere ervaringen met Oostenrijk. De cold shoulder is ervoor in de plaats gekomen.

„Ik ben niet gerust op wat er in Polen gebeurt”, zei fractieleider Hans-Gert Pöttering van de Europese Christen-Democraten gisteren enkele uren voordat Kaczynski zijn bezoek aan de Europese instellingen begon. „Vergeleken met het programma van enkele [Poolse] coalitiepartijen ben ik een links-radicaal.” De dag daarvoor had Groenen-leider Daniel Cohn-Bendit zich al verzet tegen de homofobe geluiden uit Polen. „Zoals een tweeling heel gewoon is, geldt dit ook voor verschillende seksuele geaardheid”, aldus Cohn-Bendit.

Premier Kaczynski wist dus wat hem te doen stond op zijn eerste buitenlandse reis. De ‘misverstanden’ over zijn land dienden weggenomen te worden. Er diende „geoordeeld te worden op basis van feiten, niet op commentaren”, zei hij gisteren. En: „Polen is een democratie en zal een democratie blijven.” De verhalen over zijn land? Homoseksuelen konden in de hoogste politieke kringen worden aangetroffen. Over zijn pro-Europese gezindheid hoefde niet getwijfeld te worden. Na zijn gesprek met Barroso waren die gevoelens zelfs „sterker” geworden.

Volgens Barroso was het zowel een vriendelijk als openhartige ontmoeting geweest. Half oktober zal hij alsnog een bezoek aan Warschau brengen. Eén acuut probleem is gisteren nog niet opgelost. Brussel heeft onoverkomelijke bezwaren tegen de mate van staatssteun van de Poolse regering aan zwaar verlies lijdende scheepswerven. Eén daarvan is die van Gdansk, de bakermat van de vakbond Solidariteit die het begin inluidde van de val van het communistisch regime. Voor het eind van de week zou de subsidie in zijn huidige vorm moeten zijn stopgezet, verordonneerde de Commissie eerder. Maar Barroso zei gisteren „open” te staan voor debat. Dat geeft de Poolse regering in elk geval weer ruimte. Daarmee had Kaczynski ook nog een boodschap voor het thuisfront.