Toch uitkering na gedwongen opname

Bij gedwongen opname in een psychiatrische inrichting hebben patiënten voortaan recht op bijzondere bijstand. Nu komt wie gedwongen wordt opgenomen wettelijk voor geen enkele uitkering in aanmerking. Minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) kondigde de nieuwe regel gisteren aan in een brief aan de Tweede Kamer. Staatssecretaris Van Hoof (Sociale Zaken, VVD) zal binnenkort een voorstel indienen om de wet aan te passen.

Tot nu toe moest bij gedwongen opname de bijstandsuitkering van een patiënt worden stopgezet. Zo kunnen deze mensen financiële problemen krijgen: ze kunnen hun ziektekostenpremie niet meer betalen en raken hun huis kwijt. In de nieuwe situatie verliezen mensen nog steeds hun bijstandsuitkering als ze gedwongen worden opgenomen. Maar gemeenten mogen hun voortaan bijzondere bijstand geven om vaste lasten te kunnen betalen.

Gemeenten zullen zelf per geval de hoogte van de bijzondere bijstand bepalen. Waarschijnlijk zal dit bedrag meestal lager uitvallen dan een ‘gewone’ bijstandsuitkering. Het ministerie van Sociale Zaken schat dat de nieuwe regeling zo’n drie miljoen euro per jaar gaat kosten. Gemeenten krijgen de kosten via het gemeentefonds vergoed.

In Nederland worden jaarlijks zo’n veertienduizend mensen gedwongen opgenomen. In de meeste gevallen heeft de familie van de patiënt via de rechter gevraagd om opname, onder de wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ). Soms heeft de rechter patiënten na een klein vergrijp laten opnemen, onder artikel 37 van het Wetboek van Strafrecht. Vele patiënten leven (deels) van een uitkering. Maar ze zijn niet beschikbaar voor de arbeidsmarkt en de psychiatrische instelling betaalt een deel van de kosten van hun levensonderhoud. Daarom vindt het ministerie van Sociale Zaken dat zij geen bijstandsuitkering moeten krijgen.

De meeste gemeenten betalen gedwongen opgenomen patiënten hun uitkering door, ook al hoefden zij dit wettelijk niet te doen. Sinds 2004 kunnen gemeenten uitkeringen niet meer declareren bij de rijksoverheid, maar krijgen ze hiervoor een budget. Het loont dus voor gemeentes om minder mensen in een uitkering te hebben. De gemeenten Amsterdam en Haarlem stopten dit voorjaar de uitkeringen van enkele gedwongen opgenomen patiënten. Ze handelden volgens de wet, maar het was onwenselijk dat patiënten in problemen kwamen, vond Sociale Zaken. Een woordvoerder zegt aan te nemen dat gemeenten naar de nieuwe oplossing gaan handelen. Omdat de bijzondere bijstand vaak lager zal zijn dan ‘gewone’ bijstand, is het mogelijk dat patiënten er op achteruitgaan.