De hand van Rutte

Een van de eerste opgaven voor een politiek leider is zorgen voor een geruisloze rekrutering van nieuw politiek talent en de samenstelling van een evenwichtige kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen. Gezien de stampij die over deze lijst is losgebarsten, is VVD-leider Rutte voor dat examen niet geslaagd. Het gaat hierbij om meer dan een typisch Haags spelletje om de ‘poppetjes’.

De opvallendste kandidaat, Docters van Leeuwen, bedankt voor de eer om op nummer tien van de lijst te komen. Maar bovendien heeft een aanzienlijk deel van de zittende Kamerleden in hun plaats in de rangorde op de conceptkandidatenlijst aanleiding gevonden om af te zien van een nieuwe termijn. Vaak gaat het daarbij niet om de moegestreden veteranen – die hadden al bedankt – maar om Kamerleden met enkele jaren ervaring die kennelijk de indruk hadden nog voldoende „fris en fruitig” te zijn om er opnieuw tegenaan te gaan, zoals vertrekkend Kamerlid Bibi de Vries het zei.

Docters van Leeuwen, bestuursvoorzitter van de Autoriteit Financiële Markten (AFM), voormalig super-procureur-generaal en oud-hoofd van de Binnenlandse Veiligheidsdienst, is een geval apart. Hij kan het niet verkroppen dat de Amsterdamse crimefighter Teeven, eenvoudig officier van justitie, nóg hoger staat op de lijst. Docters zegt dat hij het politiek niet eens is met de lijn van deze voormalige aanvoerder van Leefbaar Nederland. Teeven zou meer van de repressie zijn, terwijl Docters preventie van misdaad belangrijker vindt.

Dit argument klink ongeloofwaardig: in het verkiezingsprogram van de VVD komt het woord preventie niet één keer voor. Als dit dus de reden is voor het afhaken van Docters, dan had hij dat eerder kunnen doen. De werkelijke grond voor zijn terugtrekkende beweging moet zijn dat hij zijn eerder geuite ambitie om via de kandidatenlijst voor de Kamer in het kabinet te landen, in rook ziet opgaan. De hogere klassering van Teeven duidt erop dat deze meer kans heeft op een ministerschap, mocht de VVD gaan meeregeren. Zoals Kamervoorzitter Weisglas en oud-partijaanvoerder Van Aartsen eerder al zeiden: Docters heeft zich om de verkeerde reden kandidaat gesteld voor het Kamerlidmaatschap. Wat dat betreft is het maar beter dat hij zich nu heeft teruggetrokken. Voor Rutte, die deze prima donna heeft aangezocht, betekent dit een gevoelige nederlaag.

De plotse uittocht van teleurgestelden duidt er verder op dat Rutte kennelijk te veel verwachtingen heeft gewekt bij de betrokkenen. Als verzachtende omstandigheid geldt wel dat de VVD-leider nog maar kort geleden is aangetreden, na een tumultueus verlopen strijd om het leiderschap met Verdonk. Indien het duwen en trekken over de kandidatenlijst een voortzetting is van de interne partijstrijd met andere middelen, ziet de nabije toekomst er voor de VVD somber uit. In ieder geval heeft de partij toegegeven aan de verleiding om een reeks bekende, scherp geprofileerde persoonlijkheden in de etalage te zetten. Maar een fractie vol vechtersbazen vraagt om strakke leiding. En die is er tot nu toe niet.