Kosovo-overleg in nieuwe fase

In Wenen nadert onder VN-toezicht het overleg over de staatkundige toekomst van Kosovo een beslissende fase. De internationale gemeenschap is het niet over alles intern eens.

Uitgerekend VN-bemiddelaar Martti Ahtisaari heeft de gesprekken over de toekomst van Kosovo „verzwaard en onzeker gemaakt”. Dat vindt de Servische delegatieleider op het Kosovo-overleg. Zijn mening wordt gedeeld door vrijwel alle partijen en media in Servië.

De voormalige Finse president heeft de boosheid van de Serviërs gewekt door donderdag in Pristina te verklaren dat de Serviërs „als volk” verantwoordelijk zijn voor de huidige situatie. „Elke natie heeft haar ballast, waarvoor ze moet betalen”, aldus Ahtisaari.

De uitlating was zorgvuldig geplaatst: ze bevat de volkenrechtelijke basis waarop de Veiligheidsraad van de VN tegen de wil van Belgrado Kosovo onafhankelijk kan maken. Servië heeft door „oorlog tegen het eigen volk” de soevereiniteit over de overwegend door Albanezen bevolkte provincie „verspeeld”, zo luidt de formule. De Contactgroep voor Kosovo, waarin vertegenwoordigers van de VS, Rusland, Groot-Brittannië, Frankrijk, Duitsland en Italië zitten, is eensgezind: de provincie moet „voorwaardelijk onafhankelijk” worden, óók als Belgrado protesteert. De vertegenwoordigers van de Serviërs en de Albanezen, aangewezen door hun parlementen, knokken in Wenen onder supervisie van Ahtisaari nu over de details van een grondwet van Kosovo. Het kader daarvoor wordt door de Contactgroep vastgesteld.

Omstreden binnen de Contactgroep is nu vooral, of de toekomstige republiek Kosovo een eigen leger mag hebben. De Amerikanen en de Britten zijn voor, de Russen, Italianen en Duitsers zijn tegen. De tegenstanders zeggen dat in het Kosovo Beschermingskorps – een paramilitaire eenheid die na 1999 het Kosovo Bevrijdingsleger UÇK is opgevolgd – nog ettelijke criminele elementen rondlopen. De veiligheid van het gebied wordt – volgens de tegenstanders – sowieso gewaarborgd door de internationale vredesmacht.

De voorstanders wijzen van hun kant op mogelijke bedreigingen door radicalen en moslimfundamentalisten die door een eigen Kosovaars leger kunnen worden afgewend. Een compromis is in de maak. Zo zou een overgangstijd kunnen worden geïntroduceerd.

Open is bovendien of het onafhankelijke Kosovo een zetel moet krijgen in de VN. Daarmee zou de Servische zijde, die zich vooral druk maakt over de symbolen van de staatssoevereiniteit, extra vernederd worden, aldus sceptici. Berlijn voert aan dat West-Duitsland en de DDR ook al lang bestonden voor ze VN-lid werden.

Bij de Weense gesprekken is het op dit moment vooral de Albanese kant die zich verzet tegen internationale druk. De onderhandelaars verwachten beweging in de kwestie van de decentralisatie van Kosovo, de vraag hoeveel gemeenten er moeten komen, hoeveel speelruimte ze krijgen en welke financiële en andere relaties Servische gemeenten in Kosovo met Belgrado mogen hebben. De Servische kant eist meer gemeenten met een Servische meerderheid, die meer autonomie zouden moeten krijgen dan de Albanese gemeenten. De Albanezen willen eerst het hele pakket zien voordat ze concessies doen. „Anders geven we toe zonder te weten wat we op andere gebieden terugkrijgen”, aldus een Albanese onderhandelaar. Ahtisaari wil evenwel het initiatief stevig in eigen hand houden en geen ruilhandel toelaten.