‘In Turkije zal niets meer zijn zoals het was’ Oplossing Koerdische kwestie veraf

Bij een bomaanslag in een Turkse toeristenplaats vielen gisteren drie doden. Koerdische extremisten hebben zich verantwoordelijk gesteld.

Een gewone middag in het Turkse toeristenoord Antalya veranderde gisteren in een hel. Mensen huilden of zaten verdwaasd op het trottoir. De bom die ontplofte was zo krachtig dat er een felle brand uitbrak die de stoffelijke resten van twee van de drie dodelijke slachtoffers van de explosie verkoolde. Bij de aanslag vielen 87 gewonden.

Het zijn beelden die Europeanen die nog een reisje naar Turkije zouden willen boeken voor de nazomer, er waarschijnlijk toe zullen brengen maar eens naar andere bestemmingen te kijken.

Dat is ongetwijfeld de bedoeling. De aanslag in Antalya werd voorafgegaan door een bomexplosie in Istanbul, zondagavond, en drie in de badplaats Marmaris. In totaal werden 27 mensen gewond, onder wie tien Britse toeristen. De aanslagen zijn het werk van de extremistische Haviken voor de Vrijheid van Koerdistan, een groep die banden heeft met de separatistische Koerdische Arbeiderspartij (PKK) van Abdullah Öcalan. In een verklaring op hun website waarin zij de aanslagen in Istanbul en Marmaris opeisen, zeggen ze dat ze de toeristen eerder al hadden gewaarschuwd dat Turkije niet veilig is. „Niets in Turkije zal meer zijn zoals het was”, aldus de Haviken.

Het semi-officiële persbureau Anadolu meldde gisteren dat een volgende aanslag wellicht in de kiem is gesmoord. Een lid van Öcalans verboden PKK zou van plan zijn geweest een aanslag te plegen in Izmir maar werd op tijd gearresteerd. Bij zijn arrestatie werden plastic explosieven gevonden, een materiaal dat erg populair is bij Koerdische extremisten, aldus het persbureau.

Turkije is eerder het toneel geweest van aanslagen, zeker ook uit Koerdisch-extremistische hoek. Een bom in een minibus in het toeristenoord Kusadasi eiste vorig jaar vijf levens, waaronder dat van twee toeristen.

Maar dit jaar was het betrekkelijk rustig aan de toeristenstranden. In Antalya vonden in juni bij een explosie weliswaar vier mensen de dood, maar volgens de autoriteiten ging het om een gaslek. Turkse kranten hebben dit later in twijfel getrokken. Maar daarna bleef het stil.

In hun verklaring op internet zeggen de Haviken dat de bommen een protest zijn tegen de in hun ogen inhumane manier waarop de leider van de PKK, Abdullah Öcalan, wordt behandeld.

turkije Oplossing Koerdische kwestie veraf

Öcalan zit inmiddels in totale afzondering een levenslange gevangenisstraf uit wegens separatisme en hoogverraad op het gevangeniseiland Imrali. Volgens de Haviken ontvangt hij niet genoeg medische en psychologische zorg.

Daarmee is het nog niet duidelijk waarom de Haviken dit weekeinde kozen om opnieuw toe te slaan. Een mogelijkheid is dat zij de Formule 1-autorace die zondag in Istanbul plaatshad en overal in de wereld televisiekijkers trok, gebruikten om van zich te laten horen. Het kan ook zijn dat zij de militaire ceremonie van gisteren met bommen wilden onderstrepen, waarbij als relatief gematigd beschouwde Hilmi Özkök als stafchef van de strijdkrachten werd opgevolgd door Yasar Buyukanit, die als harde nationalist geldt. In een toespraak na zijn beëdiging zei generaal Buyukanit dat Turkije niet eerder met zoveel gevaren is geconfronteerd als nu het geval is.

Gisteren zette de Turkse politie controleposten op de toegangswegen naar Marmaris op: elke auto werd geïnspecteerd. Maar een definitief antwoord op de terreur is niets minder dan de oplossing van de Koerdische kwestie en daar zit flink de klad in.

Enige jaren geleden nog hoopten optimisten dat Turkije, dat toen nog ferm op weg was naar de Europese Unie, door sociaal-culturele hervormingen (zoals het toestaan van Koerdischtalige televisie) de angel uit het probleem zou kunnen halen. Maar die hoop bleek ongegrond. De strijd in het zuidoosten tussen het leger en Koerdische separatisten is weer opgelaaid. Eerder dit jaar braken er bovendien grootscheepse rellen uit in voornamelijk door Koerden bevolkte steden als Diyarbakir. Mede in een reactie daarop stationeerde het Turkse leger duizenden extra soldaten in het zuidoosten. Enige weken geleden liep de spanning nog zo hoog op dat het leger volgens de Turkse media serieus overwoog om Noord-Irak binnen te vallen waar de PKK haar bases heeft.

Een van de leiders van de PKK, Murat Karayilan, liet journalisten vorige week nog weten niet „zomaar” (dwz. zonder tegenprestaties) een staakt-het-vuren aan te willen gaan met het Turkse leger. Omdat de strijdmacht geen voorwaarden accepteert, lijkt vrede verder weg dan ooit.

De Verenigde Staten benoemden gisteren, wellicht uit angst voor nieuwe complicaties in Irak door een Turkse inval in het Koerdische noorden, een speciale gezant om in samenwerking met Turkije en Irak de PKK aan te pakken. Veel Turken maken zich ook daar zorgen over: waar zullen al die PKK-strijders naar toe gaan als zij uit hun schuilplaatsen in Noord-Irak worden verjaagd? Zullen zij niet terugkomen naar Turkije en daar nieuw onheil aanrichten?

En zo ziet het er niet naar uit dat de reeks bomaanslagen in Turkije snel zal worden afgebroken. Reisbureaus publiceren in hun brochures graag foto’s van de zon en de zee, die, zo zeggen zij, onafscheidelijk bij Turkije horen. Bommen doen dat ook, zo lijkt de conclusie van de afgelopen dagen. Als het aan de Koerdische Haviken ligt, is het laatste toeristenbloed op de Turkse Rivièra nog niet vergoten.