Herontdekking van Europa

Méér Europa bij bestrijding criminaliteit, buitenlands beleid en energievoorziening.

Mínder Europa op de arbeidsmarkt, in de sociale woningbouw en in de zorg.

Wie in Europa dacht niets meer aan Nederland te hebben na afwijzing van de Europese Grondwet, kan wel eens bedrogen uitkomen. Uit de verkiezings- en conceptverkiezingsprogramma’s van de belangrijkste partijen blijkt dat Europa juist op enkele gebieden sterker moet worden. Nederland is nergens als het zich op de terpen terugtrekt, zo is de mening.

CDA, D66 en GroenLinks willen de EU versterken, zodat deze democratischer wordt, internationaal invloedrijker en grensoverschrijdende problemen effectiever aanpakt. Ook de VVD vindt dat Nederland desnoods het vetorecht moet laten varen om Europa bij terreur- en criminaliteitsbestrijding en asielbeleid slagvaardiger te maken. De PvdA wil op deze gebieden ook meer samenwerken, maar laat nog in het midden of daarvoor vetorechten moeten worden opgegeven. Komen PvdA en SP aan de macht dan is het wel afgelopen met Europese marktwerking in publieke diensten als de gezondheidszorg en de volkshuisvesting.

Van een maatschappelijke discussie over Europa is na het ‘nee’ weinig terecht gekomen. Maar een jaar ‘luisteren naar de burger’ heeft bij de politieke elite wel geleid tot verscherping van standpunten. CDA, D66, GroenLinks en de VVD kiezen voor een opvallende vlucht naar voren, blijkt uit gesprekken met opstellers van de voorlopige verkiezingsprogramma’s en Europaspecialisten. „Wij willen het provincialisme tegengaan”, zegt René Smit, voorzitter van de CDA-programmacommissie, tevens bestuursvoorzitter van de Vrije Universiteit in Amsterdam en de christelijke hogeschool Windesheim in Zwolle.

„Wil de EU geloofwaardig blijven, dan moet ze op een aantal terreinen beter functioneren”, aldus Smit die vorige week het CDA-programma presenteerde. Zo moet de samenwerking worden versterkt op gebieden die Nederland niet alleen kan oplossen. De Europese landen moeten het immigratiebeleid beter op elkaar afstemmen. Ook is nauwere samenwerking vereist op het gebied van terrorismebestrijding, buitenlands beleid en energiepolitiek.

Smit: „Als veto’s de samenwerking op deze drie terreinen blokkeren, moeten ze worden opgeheven. Dan lever je autonomie in, maar je krijgt er ook iets voor terug. Net als bij een huwelijk.” Maar Brussel moet afblijven van zaken die landen beter zelf kunnen regelen. „Europa moet maatwerk leveren.”

Ook de VVD wil dat, blijkt uit het voorlopige programma. „Om Europa slagvaardiger te maken moet de besluitvorming verbeteren, bijvoorbeeld door meer besluiten te nemen met meerderheid”, zegt Europawoordvoerder Hans van Baalen. Een Europese aanpak van het asielbeleid, milieuproblemen, criminaliteit en veiligheid is onontkoombaar. En Nederland moet een volwaardige minister voor Europese Zaken krijgen, vindt de VVD. „Maar wát strafbaar wordt gesteld en hoe hoog straffen zijn, bepalen de lidstaten zelf.”

Want de EU moet zich niet bezighouden met zaken die landen zelf beter kunnen regelen. PvdA, de SP en GroenLinks vinden dat Europa zich nu al met te veel bemoeit en willen de vrije concurrentie op de Europese markt zelfs indammen.

Het Europese verdrag moet worden aangepast zodat typisch Nederlandse (privaat-publieke) constructies op het gebied van sociale woningbouw, de arbeidsmarkt en de gezondsheidszorg worden uitgezon-derd van de Europese concurrentiespelregels. „Als een virus krijgt de vrije markt in snel tempo vat op een deel van het publieke leven. Dat is ongewenst”, zegt Harry van Bommel, Europawoordvoerder van de SP.

„Landen moeten op deze terreinen een eigen koers kunnen varen”, stelt ook Paul Depla, voorzitter van de programcommissie van de PvdA .

Dat Europa democratischer moet worden, is voor alle partijen zonneklaar. „Europarlement en nationale parlementen staan te vaak buitenspel, omdat de regeringsleiders op eigen houtje beslissingen nemen. Dat zien we bij de terrorismebestrijding keer op keer”, zegt europarlementariër Sophie in ’t Veld (D66).

CDA, D66 en GroenLinks willen de democratische controle ook op Europees niveau verbeteren door het Europees Parlement meer bevoegdheden te geven. Maar voor de meeste partijen ligt de democratische legitimiteit bij de nationale parlementen. Voorstellen uit Brussel moeten ook kunnen worden tegenhouden, vindt klein rechts. „Wij pleiten voor een rode-kaart-procedure”, zegt fractievoorzitter André Rouvoet van de ChristenUnie. De nieuwe rechtse partijen, van Wilders partij tot de LPF die op alle terreinen ‘minder Europa’ willen, zijn hier ook voor.

Over de grenzen van Europa zijn de partijen helder en zijn de verschillen klein. Hoe meer mensen meedoen met de gezamenlijke markt en rechtsorde, des te beter voor de Nederlandse economie en veiligheid, stelt ook de VVD. Maar de komende jaren is de deur dicht voor nieuwkomers, vinden alle partijen. Wel moeten gedane beloften aan Bulgarije, Roemenië,Turkije en sommige Balkanlanden worden nagekomen.

Het CDA gaat met landen als Kroatië en Servië liever nauwe samenwerkingsverbanden aan dan dat wordt aangestuurd op snelle toetreding. Alleen de ChristenUnie wil Turkije buiten de deur houden (‘te groot’, ‘te anders’). D66 wil als enige nu doorgaan met de uitbreiding.

Eén ding heeft het ‘nee’ van de Nederlanders in elk geval duidelijk gemaakt: de burger wil tijdig kunnen meepraten en hij schreeuwt om leiderschap, concludeerde onderzoeker Anker, die het grondwetfiasco voor de regering onderzocht. Die kritiek van de burger op het functioneren van Brussel hebben de partijen ter harte genomen, blijkt uit de (voorlopige) programma’s, waar de partijcongressen over een maand nog mee moeten instemmen.

In de verkiezingscampagne moet blijken of de hartekreet, die een Rotterdammer tijdens Ankers onderzoek op een ansicht schreef, ook werkelijk wordt opgevolgd: ‘Wees eerlijk, vertel duidelijk hoe het in elkaar zit en luister naar het volk’.