Aids-debat Zuid-Afrika dreigt uit te lopen op politieke crisis

De Zuid-Afrikaanse regering dreigt een constitutionele crisis over zich af te roepen als het kabinet van president Mbeki blijft weigeren aids-remmende medicijnen te verstrekken aan gedetineerden.

Die waarschuwing kwam gisteren van het hooggerechtshof in Durban. De rechter verwierp daar het beroep van de regering tegen een eerder rechterlijk bevel om onmiddellijk te beginnen met de verstrekking van medicijnen aan seropositieve gevangenen. Een lagere rechtbank gaf dat bevel al op 22 juni aan de directie van een gevangenis in Durban. De veelal doodzieke gevangenen hebben sindsdien nog steeds geen medicijnen ontvangen. Eén gedetineerde is inmiddels aan de gevolgen van aids overleden.

Volgens de rechter maakt de regering zich schuldig aan minachting van de rechtbanken. „Als de regering van Zuid-Afrika de opdracht heeft gegeven geen gehoor te geven aan het bevel, dan stevenen we af op een constitutionele crisis en wordt het principe van de scheiding der machten bedreigd”, waarschuwde de rechter. Alle rechters in het land zouden zich volgens hem moeten beraden op hun positie als de situatie niet verandert.

De waarschuwing volgt op felle internationale kritiek op het aids-beleid van de regering van president Mbeki. Tijdens de aids-conferentie in Toronto eerder deze maand, beschuldigde de speciale afgezant van de Verenigde Naties Steven Lewis Zuid-Afrika van een „krankzinnige, stompzinnige, lakse en nalatige” houding. Lewis maakte zich vooral druk over de minister van Volksgezondheid Manto Tshabalala-Msimang die knoflook, rode bieten en citroenen blijft promoten als alternatief voor aids-remmende medicijnen.

De actiegroep Treatment Action Campaign (TAC) eist het ontslag van de minister. De TAC roemde de uitspraak van de rechter gisteren als „beslissend’’ en een waarschuwing „tegen een groeiende crisis en een regering die de wet in eigen hand neemt”. De rechter noemde in zijn uitspraak drie andere gevallen waarbij de Zuid-Afrikaanse regering rechterlijke bevelen heeft genegeerd. Het verantwoordelijke ministerie zegt de uitspraak te gaan bestuderen. Gevangenisautoriteiten zeggen niet zomaar medicijnen aan gevangenen te willen verstrekken omdat „gevangenissen geen ziekenhuizen zijn’’. Hoeveel gedetineerden seropositief zijn is onbekend. Volgens schattingen is bijna twintig procent van Zuid-Afrika’s volwassen bevolking besmet met hiv/aids.