Voer actie tegen aids: begin bij de politiek

De strijd tegen aids is een emancipatiestrijd: zolang aids niet prominent op de agenda van lokale overheden staat, hebben we júíst politieke actie nodig, meent Sjoera Dikkers.

Voer geen politieke strijd rondom aids, stelt Alex de Waal in NRC Handelsblad op 19 augustus. Hij stelt dat de relatief apolitieke benadering van aids in Afrika heeft bijgedragen aan een meer democratisch klimaat in Afrikaanse landen. Er is, zo stelt hij, dankzij deze houding nog geen regering gevallen over dit thema.

Inderdaad, er is meer geld dan ooit beschikbaar en aidsactivisten praten op verschillende niveaus mee. Helaas heeft De Waal ook gelijk als hij zegt dat de aidscrisis niet prominent op de agenda van de Afrikaanse leiders staat, ondanks het aandringen van donoren als Nederland. Terwijl juist gewaagde politieke maatregelen nodig zijn om de aidscrisis in Afrika, en elders te bestrijden.

Westerse donoren moeten daartoe oproepen, en kunnen niet zonder een politiek activistisch middenveld. Activisme is nodig om regeringsleiders wakker te krijgen. Ze moeten zich bijvoorbeeld meer bemoeien met de prijzen van medicijnen, maar ook politieke actie ondernemen om de seksuele rechten van vrouwen te verbeteren. Actie voor het recht op juiste en volledige informatie, maar ook veel meer politieke maatregelen om de positie te verbeteren van mensen die het zwaarst door de aidsepidemie zijn getroffen: vrouwen, jongeren, intraveneus druggebruikers, prostituees, gevangenen en mannen die seks hebben met mannen. De strijd tegen aids is een emancipatiebeweging geworden, en bij een emancipatiebeweging hoort politiek engagement.

In het Westen is de strijd tegen aids geleid door homomannen. Dankzij hun inzet zijn hiv en aids prominent op de agenda geplaatst. En nog zie je dat deze mannen, voorvechters van het eerste uur prominent aanwezig zijn in het debat. Naast hun emancipatiestrijd zie je dat op andere fronten een gelijksoortige strijd woedt, zoals die van de vrouwenbeweging. Door de aidsepidemie worden vrouwen onevenredig zwaar getroffen, en voor het verbeteren van hun positie zijn vergaande culturele veranderingen nodig.

Zulke veranderingen kosten tijd en hebben inzet van de politiek nodig om te slagen. Zolang de Zuid-Afrikaanse regering bijvoorbeeld niets doet tegen seksueel geweld tegen vrouwen, het bagatelliseert en het zelfs afdoet als ‘de aard van de Zuluman’ kan aids niet effectief besteden worden. Vrouwen hebben recht op zeggenschap over hun eigen seksualiteit en dat recht moet op regeringsniveau worden uitgedragen. In masculiene samenlevingen is dat geen sinecure, maar dat was het in het Westen ook niet: en zie hoever de emancipatie van vrouwen alleen al in onze samenleving is. Ook bij ons is daar een harde politieke en maatschappelijke strijd voor geleverd, en met resultaat.

Er is behoefte aan informatie op maat. Doordat regeringen in Afrika voor hun aidsbeleid vaak afhankelijk zijn van geld van buitenlandse donoren is de informatie over zaken als condoomgebruik afhankelijk van de ruimte die de donor biedt. De regering van Bush heeft in 2003 een historisch bedrag van 15 miljard dollar beschikbaar gesteld voor de aidsbestrijding voor vijf opeenvolgende jaren. Daarmee zijn de Amerikanen de grootste donor op het gebied van hiv/aids. Die gelden zijn echter aan strikte condities gebonden: condooms mogen niet meer gepropagandeerd worden en eenderde van het voorlichtingsbudget moet worden gebruikt voor om onthouding te stimuleren, iets wat totaal voorbijgaat aan de realiteit van het leven in Afrika en voornamelijk schade toebrengt. Zo is in Oeganda het liberaal voorlichtingsbeleid aangepast, onder druk van de Amerikanen. Onderzoek wijst uit dat door de onthoudingscampagnes in Oeganda het aantal hiv-infecties weer stijgt. Informatievoorziening, graag, maar wel de juiste informatie. Het maatschappelijk middenveld moet, samen met progressieve donoren, harde actie voeren om aan deze kwalijke praktijken een eind te maken.

Lokale overheden moeten investeren in de gezondheidsinfrastructuur. Als het Westen hoogopgeleid gezondheidspersoneel blijft wegkopen, blijft het aantal verpleegkundigen en artsen onder de maat. Politieke actie van het Zuiden en het Westen is nodig om het probleem aan te pakken: er moet actie worden gevoerd bij de Wereldbank, bij westerse donoren, bij lokale overheden.

Ook moet harder dan nu het geval is, actie worden gevoerd om de prijzen van medicijnen omlaag te krijgen. Een nieuwe generatie aidsremmende medicijnen is nodig vanwege toenemende resistentie tegen de bestaande, eerstelijns-medicatie. De farmaceuten, geroemd vanwege hun innovatiekracht en verguisd vanwege de hoge prijzen, moeten vanuit overheden worden aangesproken.

Aandacht voor kwetsbare groepen is een taak van de overheid. Iets waar de regering zorg voor moet dragen en waar aidsactivisten wereldwijd actie voor moeten voeren. De strijd tegen aids is een emancipatiestrijd die veel verder gaat dan het beschikbaar stellen van medicijnen. Een politieke rol voor het maatschappelijk middenveld is daarbij niet alleen passend, maar ook dringend gewenst.

Sjoera Dikkers is directeur van de stichting STOP AIDS NOW!

Lees het artikel van Alex de Waal op www.nrc.nl/opinie