Latino beveiligers in Irak ervaren en goedkoop

Het Amerikaanse leger gebruikt steeds vaker particuliere beveiligers voor militaire taken. Velen van hen komen uit legers die het niet zo nauw namen met mensenrechten.

De zogeheten ‘Werkgroep voor de inzet van huurlingen’ van de Verenigde Naties legde vorige week zijn eerste buitenlandse werkbezoek af. De reis ging niet naar Irak of Afghanistan, waar duizenden contractanten van particuliere beveiligingsbedrijven voor de Amerikaanse overheid militaire taken verrichten. De in juli 2005 opgerichte studiegroep reisde naar Latijns-Amerika, het continent waar steeds meer van de moderne ‘huurlingen’ vandaan komen. Afgelopen maandag kwamen onderzoekers van de VN aan in Honduras; deze week volgt Ecuador.

Ze reisden naar Honduras op uitnodiging van de nationale regering. Deze werd afgelopen september in verlegenheid gebracht toen het dagblad La Tribuna onthulde dat het beveiligingsbedrijf Your Solutions Inc. (YSI) in het Midden-Amerikaanse land illegaal buitenlanders opleidde voor uitzending naar Irak.

De regering in Tegucigalpa was op de hoogte van het trainingskamp in de jungle; veel instructeurs van YSI zijn oud-officieren uit het Hondurese leger. Het bedrijf is een lokale subcontractant van het Amerikaanse Triple Canopy, dat voor het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken wereldwijd ambassades en diplomaten beveiligt. Naast enkele honderden Hondurezen bleken echter ook tientallen buitenlanders (Chilenen en Nicaraguanen) een militaire opleiding te krijgen, hetgeen wettelijk verboden is in het land.

Later bleek dat de regering niet de enige was die zich genomen voelde. Enkele Hondurese werknemers van YSI klaagden dat ze tekenden voor een baan als bewaker, maar eenmaal aangekomen in Irak vooral moesten vechten. Twee van hen dienden deze week een klacht in bij een speciale openbaar aanklager in het land. Ze zouden zijn vernederd door de Amerikaanse militairen en kregen geen medische hulp toen ze ziek werden.

Latijns-Amerika blijkt voor de Amerikaanse patticuliere militaire ondernemingen een zeer geschikt rekruteringsoord. Het is dichtbij en het aanbod van goedkope, ervaren en gewillige arbeidskrachten is groot. Bovendien hebben de VS ervaring in het opleiden van Latijns-Amerikaanse strijders.

In hetzelfde Hondurese kamp dat Your Solutions gebruikte, trainde de CIA tussen begin jaren tachtig de rechtse contra’s die het moesten opnemen tegen de linkse Sandinistenregering in buurland Nicaragua. De man die toezag op die trainingen, was de toenmalige Amerikaanse ambassadeur in Tegucigalpa, John Negroponte. Bijna een kwart eeuw later sloot Negroponte als Amerikaanse ambassadeur in Bagdad (van 2004 tot 2005) de contracten af met particuliere beveiligers. Tegenwoordig is hij het hoofd van alle Amerikaanse inlichtingendiensten.

Begin jaren negentig eindigde de militaire inmenging door de VS in Latijns-Amerika. Na de val van de rechtse militaire dictaturen in Zuid-Amerika en het einde van de Midden-Amerikaanse burgeroorlogen bleef het continent achter met een enorme voorraad aan wapens. Tienduizenden paramilitairen, guerrillero’s en overheidssoldaten werden werkloos.

Veel strijders vonden nieuw werk als crimineel. Een explosie aan ontvoeringen, drugs- en wapenhandel en jeugdbendes was het gevolg. De elite, de rijke middenklasse en het bedrijfsleven wapenden zich tegen dit nieuwe geweld met privé-bewakers, ook vaak ex-strijders. Honduras telt nu ruim zes keer zoveel particuliere bewakers als politieagenten.

Veel van de huidige Irak-gangers deden recentelijk ervaring op in die snelgroeiende beveiligingssector. Daarnaast, zo signaleerde het tijdschrift Foreign Policy in 2005, „zijn de rekruten vaak afkomstig uit legers die bekend stonden om hun mensenrechtenschendingen of zijn het paramilitairen die banden hebben met de drugshandel”.

De uitbesteding van legertaken wint de laatste jaren aan populariteit in Washington. Evenals de voorkeur voor niet-Amerikaanse contracten. Ethicus Peter Singer, expert op het gebied van wat hij noemt ‘geprivatiseerde oorlogsvoering’, verklaarde dit in Foreign Policy als volgt: ,,Een contractant die sneuvelt trekt minder aandacht [dan een Amerikaanse soldaat], helemaal als het een buitenlander is”.

De juridische status van de contractanten is binnen het oorlogsrecht omstreden. De inlichtingendiensten en het leger zouden juist voor contractanten kiezen omdat zij als niet-militairen meer mogen. Dat bleek bijvoorbeeld toen bij het Abu Ghraib-schandaal uitlekte dat de CIA in Irak contractanten inhuurde als hardhandige verhoorders. Critici stellen dan ook dat de particuliere militaire ondernemingen hun werk veel vredelievender voorstellen dan het in werkelijkheid is. Ook tegenover werknemers-in-spé, bleek deze maand in Colombia.

Colombianen in dienst van beveiligingsbedrijf ID Systems (onderdeel van de Amerikaanse onderneming Blackwater) belden toen vanuit Bagdad naar de redactie van het tijdschrift Semana. Ze vertelden dat ze in juni waren vertrokken van het vliegveld in Bogotá met de mondelinge toezegging tussen de 2.700 en 4.000 dollar te gaan verdienen als bewaker.

Ze konden pas een paar uur voor vertrek tekenen en hadden pas na het opstijgen tijd hun contract goed in te zien: het maandsalaris bedroeg 1.000 dollar. Hoewel dat een veelvoud was van hun bewakersloontje thuis, werden ze nog bozer toen ze in Bagdad hoorden dat Roemeense contractanten er 4.000 dollar verdienen. Engelse en Amerikaanse collega’s krijgen 10.000 en 15.000 per maand.

En net als de Hondurezen bleek ook de Colombianen ineens zeer gevaarlijk werk te wachten. Ze vormden na Iraakse militairen en Georgische coalitiesoldaten een derde beveiligingsring rond de aanslaggevoelige Britse en Amerikaanse ambassades. Toen ze zich bij Blackwater en ID Systems beklaagden, zouden deze gedreigd hebben hen hun retourticket af te pakken en hen midden in Bagdad op straat te zetten. Binnenkort keert een deel van de groep waarschijnlijk vervroegd terug naar Colombia.