Hoe klonk Pluto (1930-2006)?

De orkestsuite ‘The Planets’ werd in 2000 uitgebreid met ‘Pluto, The Renewer’. Bij toekomstige uitvoeringen kan die toevoeging weer worden weggelaten.

Sinds afgelopen donderdag is Pluto geen planeet meer, maar een dwergplaneet. Dat heeft de International Astronomical Society in Praag beslist. De Amerikanen vonden het maar niets. Uranus was ontdekt door een Brit. Neptunus werd voorspeld door een Brit, gelokaliseerd door een Fransman en voor het eerst waargenomen door een Duitser. Maar Pluto werd op 18 februari 1930 door ‘hun’ Clyde Tombaugh ontdekt.

Tombaugh is negen jaar geleden gestorven. Een deel van zijn as zit in het ruimteschip New Horizons dat 19 januari dit jaar vertrok naar Pluto.

De demotie van de verre planeet heeft meer gevolgen dan men denkt. Neem de orkestsuite The Planets van Gustavus Theodor von Holst (1917). De Britse componist heeft nog vier jaar geleefd na de ontdekking van Tombaugh, maar heeft het geheel niet voltooid met ‘Pluto’. Dat deed Colin Matthews wel met ‘Pluto, The Renewer’. De ‘volledige’ versie van The Planets ging in 2000 in première. Matthews had het niet makkelijk, want met ‘Uranus, The Mystic’ sterft de muziek langzaam weg en daarmee ook de suite.

Het was geen bezwaar dat Matthews niet in astrologie geloofde, in tegenstelling tot Holst (die aan het begin van de Eerste Wereldoorlog het ‘von’ uit zijn naam haalde).

Aan The Planets lag geen astronomisch principe ten grondslag, daarom nam Holst de aarde ook niet op. Als ‘klassieke’ astroloog verving hij de zon en de maan door Uranus en Neptunus, die destijds onbekend waren. Hun karakters haalde Holst weer uit de Romeinse mythologie, die als bekend, heel wat rijker is dan de saaie monotheïstische mythologieën uit de woestijn.

Maar de ‘Pluto’ van Matthews klinkt te veel als een bewijs voor de stelling dat Holst beïnvloed was door moderne componisten als Stravinsky en Schoenberg. Terwijl The Planets klinkt als aardige filmmuziek (die dus nooit meer met het staartje ‘Pluto’ hoeft te worden uitgevoerd). Holst zelf vond ‘Saturn, The Bringer of Old Age’ het best. Mijn favoriet is ‘Jupiter, The Bringer of Jollity’, omdat Frank Zappa die uitgebreid citeert in ‘Call Any Vegetable’ (1967).

De omgekeerde wereld inderdaad. Net als de astrologen die vanaf 1930 Pluto in hun horoscoopsystemen hebben opgenomen, zodat ze gebeurtenissen van lang geleden vanuit het verre planeetje kunnen verklaren. Zo weet men over mijn sterrenbeeld het volgende: ‘Pluto stond voor het laatst van 1884 tot 1914 in Tweelingen en zal in dit teken terugkeren omtrent het jaar 2128. Deze perioden geven radicale veranderingen te zien in het opzicht van de communicatie en collectieve vervoermiddelen; oude vormen van contact tussen mensen en landen maken plaats voor nieuwe.’

Elders lees je dat Pluto als de god van de onderwereld vertegenwoordigt wat diep is begraven in je en wat aan het licht gebracht moet worden. ‘Mijnwerkers, speleologen, geologen, metrowerkers, psychotherapeuten, genezers, godsdienstige leiders en detectives’ zullen het dus voortaan zonder de werking van deze planeet moeten stellen. Net als ‘de georganiseerde misdaad, spionnen, a-socialen en terroristen’. Plus ‘politici en zwarten’.

Dat laatste lijkt geen kwestie van discriminatie. De legendarische orkestleider Sun Ra voerde in 1958 Myth Science Arkestra The Nubians of Plutonia uit, met nummers ‘Nubia’, ‘Africa’, ‘Watusa’ en ‘Aiethopia’. Overigens was hij zelf afkomstig van de planeet Saturnus. Gekleed in zelfontworpen futuristische kledij bracht hij zijn zelfbedachte kosmologie op het podium. Soms een beetje rommelige, maar meestal uiterst aanstekelijke muziek: Space is the Place.

Er is uitgerekend dat New Horizons op 14 juli 2015 in de buurt van Pluto arriveert. Al veel eerder, 8 juni 2008, passeert het de planeet Saturnus. Het zou toch merkwaardig zijn wanneer het ruimteschip dan klanken registreert van een Arkestra.