Dmitri Sjostakovitsj

De pianist Kimball Huigens organiseert in Amsterdam een Sjostakovitsj Festival.

,,Ik vond al lang geleden dat in Amsterdam tijdens het Sjostakovitsj-jaar 2006 onbekende kamermuziek van Dmitri Sjostakovitsj moest klinken. Toen wist ik nog niet dat er dit jaar zóveel Sjostakovitsj gespeeld zou worden, zeker niet al zo vroeg. Zijn honderdste geboortedag is op 25 september, voor mij begint dan pas het Sjostakovitsj-jaar. Maar dan is mijn Sjostakovitsj Festival ook weer bijna voorbij. Met de uitvoering van allerlei zelden of nooit gehoorde muziek moet een veel genuanceerder beeld ontstaan van Sjostakovitsj.”

De pianist Kimball Huigens (30) studeerde Russisch om zich ook in Rusland beter te kunnen verdiepen in de muziek van Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975). Hij organiseert en programmeert het festival ‘De Kamer van Sjostakovitsj. Irina Sjostakovitsj, weduwe van de componist, is beschermvrouwe van de stichting ‘Muziek in plaats van chaos’. Die naam is een omdraaiing van de kop ‘Chaos in plaats van muziek’ boven een artikel in de Sovjetpartijkrant Pravda waarin in 1936 namens Stalin de opera Lady Macbeth van Mtsensk van Sjostakovitsj werd verworpen. Naast vier concerten met kamermuziek zijn er drie vertoningen van de film Staking van Sergej Eisenstein met opnieuw bewerkte muziek van Sjostakovitsj. De Nederlandse première van het satirische muziektheater Rajok , dat Sjostakovitsj niet durfde uitgeven, besluit het festival. Huigens speelt zelf vaak mee, onder andere in solomuziek en in het Kwintet met het Mondriaan Kwartet.

„In de pianosolomuziek van Sjostakovitsj valt nog wel wat te ontdekken. Ik speel de Tweede pianosonate uit 1942, een idioot stuk dat je bijna nooit hoort, heel dramatisch, ook heel vreemd. De Aforismen is zelden gespeelde interessante jeugdmuziek. We hebben geweldige Russische pianisten. Vladimir Sverdlov, van mijn leeftijd en helemaal wereldtop, is echt perfect voor de kamermuziek op de openingsavond. En Jevgeni Starodoubtsev speelt de Eerste pianosonate, een totaal onspeelbaar stuk. Daarop moet je iedere keer weer een paar weken zwoegen: heel complex, allerlei thema’s door elkaar, erg snel en bijzonder onhandig geschreven, een etude vol dissonanten. Sjostakovitsj zelf had een briljante techniek en speelde dit heel virtuoos.

„Rajok (Klein Paradijs) is een satirisch muziektheaterwerkje van twintig minuten met als setting een partijcongres voor de componistenbond. Muzikale afgevaardigden luisteren als de grote leiders vertellen wat voor muziek zij moeten schrijven. De drie sprekers lezen de wetten voor met muzikale normen en waarden. Dat gebeurt in onbegrijpelijke politieke taal, omdat het over macht gaat en niet over muziek. Het is heel erg grappig, de muziek is supersimpel, het is de meest droogkomische Sjostakovitsj met allerlei citaten van zichzelf, uit operettes, populaire sovjetliedjes, steeds met een sarcastische ondertoon.

„Satire hield Sjostakovitsj tijdens het sovjetsysteem overeind, maar past ook bij zijn karakter. In zijn jonge jaren, toen hij zich nog nergens tegen hoefde te verzetten, schreef hij ook al met veel ironie en humor, het was voor hem een uitdrukkingsmiddel. Zoals de Krokodil-liederen , vijf romances op teksten uit het satirische tijdschrift Krokodil, die niet per definitie antipolitiek zijn. Bijvoorbeeld over iemand, die met een contactadvertentie een vrouw zoekt die hem geen extra geld kost.

„Er klinken ook liederen op teksten van Dolmatovski, die hij gebruikte als hij zich echt aan de richtlijnen hield, zoals Het lied van de bossen. En Het vaderland hoort het, dat heeft de kosmonaut Gagarin nog in de ruimte gezongen. Het is sovjetcultuurgoed waarin je het pijnlijke contrast ontdekt tussen de werkelijkheid en de sovjetdroom. Je vraagt je dan af: wat heeft die muziek met mij te maken? Wat zou je doen als je zelf in zo’n situatie zat als Sjostakovitsj, een gespleten mens, een gespleten musicus. Hoe toegeeflijk ben je als het mes op je keel wordt gezet?”

De Kamer van Sjostakovitsj: 1 t/m 26/9 in Muziekgebouw aan ’t IJ, Concertgebouw, Beurs van Berlage en Filmmuseum, Amsterdam. Inl.: www.sjostakovitsj.nl; res.: o.a. 0900-0191