Val-kaakmier uit Costa Rica gebruikt kaken als schietstoel

De Costa-Ricaanse val-kaakmier Odontomachus bauri gebruikt zijn kaken als schietstoel. Bioloog Sheila Patek van de universiteit van Californië (Berkeley) en haar collega’s hebben met een hoge snelheidscamera vastgelegd hoe de mier zichzelf lanceert door zijn kaken met gebogen hoofd tegen een harde ondergrond te laten dichtklappen. Hij kan zo een acht centimeter hoge sprong-met-salto maken. Met een boog veertig centimeter verderop landen kan ook.

Het is voor het eerst dat de capriolen van Odontomachus bauri zo nauwkeurig zijn geregistreerd. De camera haalde maximaal 250.000 beelden per seconde. Het team heeft vastgesteld dat de kaken dichtklappen met 36 tot 64 meter per seconde. Doorgaans gebruikt Odontomachus zijn razendsnel dichtklappende kaken om prooidieren te vangen (Proceedings of the National Academy of Sciences, 22 augustus).

Val-kaakmieren leven in Centraal en Zuid-Amerika. De mieren die Patek en haar team bestudeerden vingen zij in Costa-Rica. Odontomachus bauri jaagt op andere mieren en termieten. De snelle kaken helpen om een termiet te grazen te nemen voordat hij gif spuit, maar ook om te ontsnappen aan natuurlijke vijanden zoals kikkers, spinnen en hagedissen. Volgens de onderzoekers is het ontsnappingsmechanisme belangrijk omdat deze mieren relatief onbeschermde nesten bouwen: tussen afgevallen bladeren in plaats van onder de grond. In het wild kunnen de mieren aanvallers verwarren door gezamenlijk en tegelijkertijd alle kanten op te springen, de onderzoekers spreken van het ‘popcorneffect’.

Odontomachus bauri opent zijn bek met grote kopvullende spieren. De kaak blijft vergrendeld totdat gevoelige haartjes aan de zijkant worden aangeraakt. De maximale klapsnelheid van 64 meter per seconde (230 kilometer per uur) behoort tot de snelste aanvalsmanoeuvres in het dierenrijk. Slechtvalken komen bij een duikvlucht op hun prooi af met een snelheid van meer dan 300 kilometer per uur, maar maken daarbij gebruik van de zwaartekracht.

Michiel van Nieuwstadt