Tsjechië stevent af op vervroegde verkiezingen

Bijna drie maanden na de verkiezingen zit Tsjechië nog altijd zonder nieuwe regering. De partijen houden elkaar in wisselende wurggrepen. De impasse lijkt alleen te doorbre-ken met nieuwe verkiezingen.

Arme Mirek Topolanek. In zijn privéleven beleeft de kandidaat-premier van Tsjechië een huwelijkscrisis, waarop de tabloids zich hebben gestort. En in het parlement zit hij opgescheept met een uitzichtloze impasse. Gisteravond werd ook nog eens duidelijk dat hiervoor echt geen oplossing komt: Tsjechië stevent af op vervroegde verkiezingen.

Wat het hoogtepunt van zijn carrière had moeten zijn is een nachtmerrie. Topolanek zal waarschijnlijk nog wel worden ingezworen als premier, maar mag daarna alleen maar op de winkel passen, totdat de kiezer weer heeft gesproken. Daarmee komt een oneervol einde aan drie lange maanden van moeizame coalitieonderhandelingen.

Zijn grootste kwelgeest is Jirí Paroubek, de vertrekkende premier. Paroubeks sociaal-democraten verloren begin juni weliswaar de verkiezingen, maar bezetten samen met de Tsjechische communisten precies 100 van de 200 zetels. Topolaneks rechts-liberale ODS bereikte onlangs een akkoord met de resterende parlementariërs, christen-democraten en groenen, maar moest ook toen nog de sociaal-democraten noodgedwongen om gedoogsteun vragen.

Paroubek zei ja, maar met een grote mits. Zijn CSSD zou de ODS dulden als er over twee jaar vervroegde verkiezingen komen en als de rechts-liberalen alleen regeren, zonder christen-democraten en groenen. Een moegestreden Topolanek hapte uiteindelijk toe. Begin deze week leek het akkoord met Paroubek in kannen en kruiken. Een zucht van verlichting klonk door Tsjechië. Eindelijk dan toch een regering. Investeerders beginnen de impasse zorgelijk te vinden, omdat de behandeling van de begroting over 2007 niet veel langer moet worden uitgesteld als Tsjechië in 2010 de euro wil invoeren.

Maar donderdag liet Paroubek Topolanek spectaculair vallen. Het was het startschot voor twee wilde dagen, waarin elk spoortje van goede wil in het parlement verdween en alleen nog de optie van vervroegde verkiezingen overbleef. Opeens bleek dat Paroubek stiekem de christen-democraten (KDU) uit het kamp van Topolanek had weten los te weken. Samen met de KDU komt de CSSD tot 87 zetels, maar met de communisten erbij ontstond een meerderheid. „Paroubek is de betere tacticus”, zegt de onafhankelijke senator Edvard Outrata. „Hij heeft Topolanek naar buiten gelokt en is zelf door de mazen van het net weer naar binnen gekropen.”

Volgens politiek analist Ivan Gabal is Topolanek ook tegengewerkt door president Vacláv Klaus. „Die heeft hem niet genoeg gesteund.” Klaus is de oprichter van de ODS en zou dus goed door een deur moeten kunnen met de huidige leider van de partij: Topolanek. Maar niets is minder waar. Klaus vindt de kandidaat-premier maar slap. Hij kan het veel beter vinden met Paroubek. Beide mannen houden van grootspraak en staan bekend om hun ruwe regeerstijl.

De ommezwaai eergisteren van de christen-democraten veroorzaakte een schok. Dagblad Mlada fronta Dnes noemde het „een zwijnestreek” en „kiezersbedrog”. De KDU heeft altijd gezworen geen zaken te zullen doen met de Tsjechische Communistische Partij, die na 1989 nooit is hervormd en in het parlement, behalve door de sociaal-democraten, door iedereen wordt genegeerd. Door nu met Paroubek in zee te gaan, brak de KDU die belofte.

Topolanek probeerde gisteren nog een wat wanhopige dolkstoot terug uit te delen. Ook hij liet zijn scrupules jegens de communisten varen en riep hen op om zijn regering tot vervroegde verkiezingen te steunen en Paroubek te laten vallen. Daarmee waren gistermiddag de communisten de onmiskenbare winnaars van de politieke crisis in Tsjechië.

Maar gisteravond stond de wereld wéér op z’n kop. Binnen de KDU bleek in een dag grote weerstand te zijn ontstaan tegen het duivelspact met sociaal-democraten en communisten. „Onze partij zal niet deelnemen aan een regering die hoe dan ook van communistische stemmen afhankelijk is”, zei partijleider Miroslav Kalousek bij nader inzien toch maar weer. En na die verklaring trad hij af.

Topolanek zei gisteren dat hij volgende week aan president Klaus zal voorstellen om vervroegde verkiezingen te houden. De Tsjechen zijn uitgepraat. Paroubek heeft de hoop nog niet opgegeven: „Dit is geen situatie die om vervroegde verkiezingen vraagt. We moeten verder praten.” Alsof er niets is gebeurd.