‘Stop het strippen, stropen en slopen’

De grootste vakbond in de marktsector maakt zich grote zorgen over de opkomst van private equity in Nederland. „Mijn zorg is de macht van de financiële partijen.”

Utrecht, 26 aug. - „Het is een beetje oorlog, hè?” Henk van der Kolk, voorzitter van FNV Bondgenoten – de grootste vakbond in de marktsector – is strijdlustig teruggekomen van vakantie. Juist in de bedrijfstakken waar zijn leden werken slaan de private-equityfinanciers toe: ze kochten onlangs bijvoorbeeld Philips Halfgeleiders. Nog bedreigender zijn misschien wel de hedgefondsen, zwerfkapitalisten die met hun aandelenpakketten Stork en Ahold onder druk zetten: splits het bedrijf maar op.

Waar maakt u zich meer zorgen om: de opmars van private-equityfinanciers en hedgefondsen of de uitlatingen van minister Wijn van Economische Zaken hierover?

„Mijn grootste zorg is de macht van de financiële partijen. De aandeelhouders willen een zo hoog mogelijk rendement. Continuïteit van de onderneming is niet de doelstelling van de financiële partijen die momenteel de grote overnames plegen. Neen, de centrale doelstelling is cashen. Dat is het grote verschil met een aantal jaren geleden.”

Wat is het gevolg?

„Ook gezonde bedrijven zijn niet meer veilig. Bedrijven met een prachtige balans kunnen zo onderuitgehaald worden. Met name bij grotere concerns zeggen bestuurders al langer: er lopen hier partijen rond die grote multinationals de nek willen omdraaien. Unilever, Philips, maar ook bij Akzo zijn er die verhalen. Het speelt op de achtergrond, maar je hoort het wel. Het gedrag van bestuurders wordt erdoor beïnvloed: word ik doelwit? Die bedrijven gaan hun strategie daarop aanpassen. Zij gaan dezelfde kortetermijnbeslissingen nemen om de investeerders van het lijf te houden als de investeerders zelf doen. Dat is niet in het belang van het bedrijf. Wat betekent het voor investeringen in research & development? Het gaat ten koste van vernieuwingskracht van ondernemingen.”

Wat betekent het voor de werknemers?

„Werknemers worden minder loyaal, de arbeidsvoorwaarden en werkgelegenheid staan onder druk. Het merkwaardige is dat degene die het grootste belang heeft bij de huidige ontwikkelingen niet wordt gehoord: de werknemer. We leven in een samenleving waarin welvaart en welzijn voor een belangrijk deel gebaseerd zijn op ondernemingsgewijze productie: toegevoegde waarde realiseren. Ik kan niet anders vaststellen dan dat er grote financiële partijen zijn die dit ondermijnen. Het vormt een geweldige bedreiging voor onze samenleving, voor de balans tussen arbeid en kapitaal. Die balans dreigt drastisch verstoord te worden. Maar niet alleen werknemers zijn de dupe, maar ook, met alle respect, de kleine krabbelaars van Peter Paul de Vries [directeur van beleggersclub VEB, red.].”

Wijn maakt zich ook zorgen over deze verstoring van het evenwicht.

„Ja, maar hij maakt een valse start. Als hij een rondje maakt, laat hij dan op zijn minst bij de werknemers langs gaan, bij de vakbonden en de ondernemingsraden van bedrijven die nu onder vuur liggen. Het is goed dat hij het als probleem signaleert. Dat vind ik positief. Wijn zit in ons kamp. Maar hij heeft er nog niet over doorgedacht. Je moet uitkijken dat je niet alles over één kam scheert. Er zit verschil tussen hedge funds, de speculatieve beleggingsfondsen en private equity, de investeerders die hele bedrijven kopen. Wat kan je nu doen? Niet een groot hek zetten om Nederland. Wij denken aan een scala van maatregelen en daar willen we graag met de minister over praten.”

Wat is de rode draad in de voorstellen?

„Transparantie is heel belangrijk. We weten nu helemaal niets van die financiële partijen. We willen dat zij informatieplichtig worden als ze hier actief zijn en dat ze meer verantwoorden bij een overname. Nu is het veelal zo dat je pas een paar jaar na dato ziet hoe het precies zit. Ook laakbaar gedrag van aandeelhouders moet worden aangepakt. Verder moet je bepaalde vormen van overnames fiscaal onaantrekkelijk maken. Omdat die alleen het doel hebben op korte termijn te cashen en iedereen het nakijken geven. Niet alleen de onderneming, maar de fiscus ook.”

„De positie van de toezichthouder, in casu de raad van commissarissen, moet niet zozeer versterkt worden, maar wel veranderd. Ik geef toe, dit is misschien ons meest omstreden voorstel. Alles wat nu achter de schermen plaatsvindt, al die gevechten, die zou je zichtbaar moeten maken. Concreet: laat het dan maar zo zijn dat die toezichthouder een afspiegeling is van de productiefactoren. Laat arbeid maar rechtstreeks de helft van de commissarissen benoemen en aandeelhouders de andere helft. Dan ben je ook af van die ingewikkelde constructie dat ondernemingsraden indirect een derde van de commissarissen voordragen.”

Komen er straks nog wel investeerders naar Nederland met zulke voorstellen?

„Waar het om gaat is dat er paal en perk wordt gesteld aan het strippen, stropen en slopen van bedrijven. Dát willen we aanpakken. Wij weten dat saneren van ondernemingen soms nodig is. Het is niet zwart-wit. Er zijn voorbeelden van bedrijven die anders misschien ten onder waren gegaan. Vendex vind ik daar een positief voorbeeld van. Er lopen natuurlijk ook goede private-equityclubs rond. En die worden niet getroffen door onze voorstellen. Die voorstellen moeten we ook op Europees niveau insteken.”

Europa?

„Europa is altijd een Europa geweest van de vrije markt, van volledige mededinging. Nooit een ideaal om ook de sociale dimensie een rol te geven. Dat heeft nu als repercussie: er is geen counter vailing power. Kroes mag wel met Microsoft in de clinch liggen. Maar de gemeenschap van werkende mensen is niet in het recht verankerd. Sterker, op Europees niveau wordt gekeken hoe dat nog een stukje minder kan. Afbraak in plaats van opbouw. Wel de grenzen open voor kapitaal. Fiscaal gestimuleerd. Maandag zitten we aan tafel met de nieuwe aandeelhouders van Philips Halfgeleiders. Ik ben benieuwd hoe dat zal gaan.”

Er is wel een overnamerichtlijn (Bolkestein) maar geen sociale tegenhanger?

„Exact. Er is geen Europees arbeidsrecht dat voldoende tegenwicht biedt. En als die tegenkracht er niet is, gaat het gewoon mis. De golf van investeerders komt nu ook op ons af rollen doordat de aandeelhouders meer zeggenschap hebben gekregen. De code Tabaksblat [voor goed ondernemingsbestuur, red.] is echt een paard van Troje. De intenties van Tabaksblat waren goed, maar het werkt niet. Althans, hij werkt de verkeerde kant op. Hou op met die code.”

Wat betekent dit voor pensioenfondsen, die beleggen in hedgefondsen en private equity? Zij hebben ook vakbonden in de besturen.

„Ik vind dat dat niet zomaar meer kan. Je zou niet moeten beleggen in fondsen die alleen maar gericht zijn op het leegtrekken van bedrijven. Hoe je dat voor elkaar krijgt, weet ik nu nog niet. Maar het is een opdracht voor ons allemaal, ook de vakbeweging, om daar een code voor te maken. Het kan niet dat een steeds groter deel van het geld van pensioengerechtigden naar die speculatieve fondsen gaat onder het mom: dat is lekker scoren. We hebben een eigen verantwoordelijkheid. We zullen een discussie moeten voeren in de eigen pensioenfondsen.”

Doordat niemand inzicht geeft in die geldstromen bestaat de mogelijkheid dat werknemers uit de zorg en overheid (Abva-Kabo) via hun pensioenfondsen ABP en PGGM profiteren van saneringen in de Nederlandse industrie. Bizar?

„Ik generaliseer het, want het geldt net zo goed voor de pensioenfondsen waar FNV Bondgenoten bij betrokken is. We kunnen niet schizofreen zijn. Dus niet bij de een eisen en de bij andere niet.”

De FNV gaat intern één lijn trekken?

„Dat zou wel moeten. Pensioenfondsen bestaan niet bij de gratie dat zij een pensioenfonds zijn. Ze bestaan bij de gratie van de werknemers die zo hun pensioen opbouwen. Als je als pensioenfonds niet transparant bent, val je toch wel door de mand. En dat gebeurt steeds vroeger. Dat is ook een probleem dat de hedge funds nu hebben. Laat maar zien wat je doet. Dat is een begin.”

En wat gaat FNV nu doen?

„We moeten naar de minister.”