Ook schade menselijke hersenschors leidt tot nieuwe hersencellen

Bij patiënten die een beroerte hebben gehad zijn recent gevormde hersencellen te vinden in de aangetaste hersenschors. Het laat zien dat ook menselijke hersenen bij schade van de schors nieuwe cellen maken (Proceedings of the National Academy of Sciences, 21 augustus).

In hoeverre de nieuwe cellen bijdragen aan herstel is onduidelijk. Toch wijzen de Amerikaanse en Chinese onderzoekers erop dat het misschien mogelijk is via die nieuwvorming de genezing na een herseninfarct te bevorderen.

Het inzicht dat in de hersenen van zoogdieren nieuwe cellen gevormd worden, is pas tien jaar geleden opgekomen. Daarvoor gingen onderzoekers ervan uit dat dieren na hun geboorte alleen nog hersencellen verliezen. Bij proefdieren is sindsdien gevonden dat met name in twee hersengebieden nieuwe cellen gemaakt worden, en dat uit die regio’s ook jonge cellen migreren naar beschadigingen elders in het brein, zoals de hersenschors bij een beroerte.

De Amerikaans-Chinese studie toont dit nu voor het eerst aan bij mensen. In stukjes hersenschors van negen (levende) patiënten die een beroerte hadden gehad, vonden ze jonge neuronen. Bij zes overledenen zonder herseninfarct of -beroerte waren die cellen er niet. De onderzoekers weten niet of de cellen ter plaatse in de hersenschors gemaakt waren, of dat ze uit andere hersendelen zijn gekomen.

Dat laatste is wel het waarschijnlijkst. Er zijn twee gebieden waar bij volwassen zoogdieren nog veel nieuwe neuronen gemaakt worden: een deel van de hippocampus, en de ‘subventriculaire zone’ (SVZ), een laag cellen rond langgerekte holtes aan de zijkanten van het brein. Er zijn bij mensen eerder nieuwe neuronen gevonden bij hersenschade (bij patiënten met Alzheimer en de ziekte van Huntington) maar dat was steeds in deze twee regio’s. Of ook in de hersenschors cellen geboren worden, wordt betwist.

In ratten is de laatste paar jaar al zoveel onderzoek gedaan naar ‘neurogenese’ na een beroerte, dat er geëxperimenteerd wordt met medicijnen om die celdeling te bevorderen. Een van de middelen die in recente dierexperimenten lijken te werken is erythropoëtine (epo), bekend omdat het de aanmaak van rode bloedcellen stimuleert.

Intussen woedt de discussie wat de functie is van de reguliere productie van nieuwe hersencellen in de hippocampus en de SVZ voort. Omdat de hippocampus een centrale rol heeft in het geheugen, is het logisch dat de nieuwvorming daarbij een rol zou spelen. Dat word echter door anderen betwist.

Hester van Santen