Enfin: na 100 jaar eert Aix nu Cézanne

Jules B. Farber verkent de omgeving van Aix-en-Provence, waar deze zomer schilder en oud-bewoner Paul Cézanne wordt geëerd

Enkele jaren geleden hadden mijn vrouw en ik het genoegen uitgenodigd te worden op het Jas de Bouffan in Aix-en-Provence waar Paul Cézanne veertig jaar lang gewoond en geschilderd had. Onze gastheer, André Corsy, was een zelfbenoemd bewaker van Cézannes erfenis, net zoals zijn vader en zijn grootvader, die het landgoed in 1899 van Cézanne had gekocht. Dankzij Corsy’s levendige beschrijvingen konden we ons voorstellen hoe de vroegste schilderijen van de beginnende kunstenaar op de salonmuren hingen, hoewel ze allang waren verwijderd. Zijn grootvader had ze in 1907 aan de Franse staat aangeboden als een geschenk voor de nationale musea, maar ze werden geweigerd omdat ze oninteressant zouden zijn, en later aan een galerie verkocht.

Momenteel staat Aix-en-Provence, de geboorteplaats van de kunstenaar, erbij stil dat Cézanne precies een eeuw geleden overleed. Er zijn talloze tentoonstellingen, concerten, dansprogramma’s, uitstapjes naar de plekken waar hij schilderde, zijn ateliers, fotovoorstellingen, spectaculaire audiovisuele shows, bijdragen van hedendaagse kunstenaars, en meer. Toen Dr. Corsy enige jaren geleden overleed, kreeg de stad het landgoed. Het Jas de Bouffan is nu, voor het eerst sinds het in de 18de eeuw werd gebouwd, opengesteld voor het publiek. Alle werken hangen weer op de muren, dankzij ‘Electronic Shadow’, een interactieve multimedia-installatie.

Centraal in de festiviteiten staat het Musée Granet in Aix, dat net opnieuw is opengegaan na een vijfjarige renovatie en uitbreiding. Er zijn 117 werken te zien, inclusief 85 olieverfschilderijen, 32 aquarellen, litho’s, gravures en foto’s, die allemaal te maken hebben met de emotionele gehechtheid van de kunstenaar aan zijn geboortestreek.

De laatste zaal richt zich op de obsessie van de schilder met de berg Sainte Victoire, die hij meer dan tachtig maal heeft afgebeeld. „Cézanne kreeg zijn eerste tekenlessen in dit museum”, zei Denis Coutagne, directeur van het museum en mede-curator van de tentoonstelling, „en werd later een van de belangrijkste schilders ter wereld. Hij beïnvloedde vele grote kunstenaars, zoals Picasso, Matisse, Kandinsky, Malevitsj en andere twintigste-eeuwse meesters in onze collectie.”

De tentoonstelling in Aix, die in samenwerking met de National Gallery in Washington is samengesteld, is duidelijk een verlate hommage, een historische thuiskomst voor de eenzame, onbegrepen kunstenaarsziel, die door zijn mede Aix-bewoners bespot werd, afgewezen werd door het plaatselijk museum en de salons in Parijs. Henri Pontier, de toenmalige museumdirecteur in Aix vatte het officiële standpunt van toen samen: ,,Zo lang ik leef, komt er geen Cézanne in dit museum.” Hij was directeur van 1982 tot 1925 en hield woord.

In het atelier dat Cézanne in 1901 op de heuvels van Les Lauves bouwde, net buiten Aix, zijn zijn schilderspullen nog te zien – alsof hij er zo is weggestapt. Gelukkig bestaat dit atelier nog, omdat het in de jaren 1950 van sloop gered is door Amerikaanse bewonderaars. Michel Fraisset, de directeur van Cezanne's atelier, legt uit: „Dit is geen museum, er zijn geeen schilderijen. Hier moet je niets anders zoeken dan Cézanne zelf.” De schilder stierf hier zoals hij graag wilde – schilderend. Hij was in een onweer terechtgekomen, werkte in natte kleren door, en werd uren laten bewusteloos gevonden. Hij stierf vijf dagen later aan longontsteking.

cézannes stamkroeg

Al het eerbetoon dat Aix nu tentoonspreidt voor Cézanne heeft een ondertoon van berouw, alsof goedgemaakt moet worden dat de stad tijdens zijn leven en na zijn dood in 1906 weinig aandacht aan hem schonk. Pas onlangs is er een beeld van Cézanne onthuld, gemaakt door de Nederlandse beeldhouwer Gabriël Sterk. Het staat voor het bureau voor toeristen. ook zijn er op de straten van Aix plaquettes die je in staat stellen Cézannes voetstappen te volgen. Bijvoorbeeld naar het Café des Deux Garçons, aan de Cours Mirabeau, waar hij regelmatig een glaasje dronk.

Onder Cézanne's favoriete plekken om te schilderen bevinden zich de Bibémus steengroeves in de schaduw van de ‘magische berg’; de kustplaats l’ Éstaque bij Marseille en Gardanne, waar hij woonde van 1885 tot 1886. Gardanne herdenkt de nu beroemde bewoner in een museum met reproducties van de meester op geemailleerde lava, op de heuvel waar Cézanne zijn ezel neerzette.

Deze, en vele andere plekken in Cézanne-country, zijn de moeite van een bezoekje waard. Zo is er een ongelooflijke licht- en geluidsshow in de Beeldenkathedraal in Les Baux-de-Provence, met projecties op de hoge stenen wanden van de verlaten groeves. Cézannes schilderijen en kleuren dansen in het licht en de schaduw.

FOTO’S EN VIDEO’S

Hoewel men de Granet-tentoonstelling, die tot 17 september loopt, eigenlijk niet moet missen, zijn er ook evenementen tot eind dit jaar lopen. Visies van eigentijdse kunstenaars op Cézanne zijn van 1 oktober tot 30 december te zien in de Galerie du Conseil General des Bouches du Rhone aan de Cours Mirabeau – met foto’s van Rineke Dijkstra en Nan Goldin, video’s van Sam Taylor-Wood, een installatie van Giulio Paolini en schilderijen van Spencer Finch en Miguel Barcelo. In de openbare tuinen van de Jas de Bouffan heeft de Italiaanse arte povera-kunstenaar Guiseppe Penone een monumentale bronzen boom die zijn wortels toont gemaakt, tussen de bomen die Cézanne hier schilderde. En op 23 oktober is er een speciale openlucht-dansvoorstelling voor het nieuwe danscentrum, het Zwarte Paviljoen in Aix, door het wereldberoemde Ballet Prejocaj.

Inlichtingen: www.aixenprovencetourism.comwww.cezanne-2006.com Jules B. Farber heeft onlangs het boek Talking About Cézanne (Autour de Cézanne) in Engels en Frans gepubliceerd bij uitgeverij Romain Pages Editions