Zeeziek van het filmpjes kijken

Impakt, het jaarlijkse Utrechtse videofestival, waagt zich naar buiten onder het motto ‘The Great Outdoors’. Varend door de Utrechtse grachten kijken bezoekers naar kunstfilms.

In de gracht achter het Centraal Museum in Utrecht stappen ongeveer dertig mensen in het ouderwetse stalen veerpontje van schipper Jan Achterberg. Ze zoeken op het achterdek een plek achter de stuurhut, die deze woensdagavond ook als filmdoek zal dienen. Als iedereen zit, wordt de motor van het veerpontje gestart en begeeft het scheepje zich richting Utrechtse grachten. Impakt, het jaarlijks Utrechts videofestival, trekt dit jaar naar buiten, de straat en de grachten op. Een van de opmerkelijkste onderdelen op het programma is de Floating Cinema, een minibioscoop die de komende avonden door de binnenstad vaart en steeds wisselende kunstfilms laat zien. Deze avond luidt het thema Urban Gardening and Exterior Decoration, enkrijgen we video’s te zien die te maken hebben met street art. Vooraan op het schip, bijna met hun neus tegen het doek, staren twee jongens gebiologeerd naar het flikkerende filmbeeld. Hun moeder zit iets verderop. Ze wijst haar zoons een mooi uitgelichte fontein aan waar we net langs varen, maar dat is niet wat ze interesseert. Ze volgen hoe graffitikunstenaars in het filmje 360 Degrees van Barnstormers een huisje volkalken en weer overschilderen, waarna de volgende graffitispuiter zijn schildering maakt. De beelden zijn schokkerig versneld, alsof het een vroeg filmpje van komiek Buster Keaton betreft.

Het plan om de cinema dit jaar te laten drijven, is afkomstig van festivaldirecteur Arjon Dunnewind. „Dit jaar gaat Impakt over reizen, buiten zijn en beweging”, legt hij uit. „Nu het festival dit jaar in augustus gehouden wordt, klonk naar buiten gaan als een goed plan. Het programma is zo ontworpen dat de films en hun omgeving een wisselwerking met elkaar aangaan. Dus in het programma Street Art van vanavond komen veel gefilmde bewegingen door een stedelijk gebied voor. En daar kijk je dan naar, terwijl je zelf ook door de stad beweegt.” De twee bewegingen tegelijkertijd zorgen er af en toe voor dat je een beetje zeeziek wordt.

Maar soms zijn de overeenkomsten tussen wat het scherm toont en wat je echt ziet, frappant. Zoals bijvoorbeeld bij de video Grl Mini Mix van Graffiti Research Lag, waarin een groepje mensen enthousiast een soort lichtgevend klei gooit op een ijzeren kubus, een keurig formeel kunstwerk in de openbare ruimte. Ze zien eruit als feestgangers, en ze trekken veel bekijks. De camera zoomt in op een raam van een kantoorgebouw, met daarachter verbaasde mensen. Precies op dat moment varen we langs een aangemeerde boot. Binnen zit een groepje mannen, bierbuik vooruit, biertje in de hand, dat met stomheid geslagen naar ons kijkt: het moet er raar uitzien, zo’n boot vol geluid en beeld.

Op andere momenten zijn de verschillen tussen de beelden op het doek en dat wat je ziet in het echt juist erg groot. Als de film Cleaning Wall Street de beroemde straat in New York laat zien, waar jonge kunstenaars met stofzuigers ‘After Capitalism’ opruimen, zoals te lezen staat op hun jasjes, dan heeft dat weinig te maken met de binnenstad van Utrecht, waar mensen op terrasjes lui genieten van de zoele zomeravond.

Maar dan gaat het bijna mis: de boot lijkt te blijven steken onder een brug, het beeld flikkert. De schipper keert dus maar weer om, en al dobberend bekijken we het laatste filmpje (Bikes against Bush van Joshua Kinsberg), over een jongen die zijn fiets ombouwt tot verfkanon en boodschappen in kalk op het voetpad achterlaat – als protest tegen de republikeinse conventie in New York in 2004. De jongen wordt opgepakt middenin een interview met een tv-journalist. Het filmpje is zo fascinerend, dat de omgeving compleet naar de achtergrond verdwijnt.

Impakt Festival, The Great Outdoors, t/m 27 aug, o.a. in Centraal Museum Utrecht. Info: 030-2944493. www.impakt.nl