Saddams zwartboek

Chris Kutschera (red.): Le livre noir de Saddam Hussein. Oh! Editions, 701 blz. €29,90.

In 2002 en 2003 spraken velen zich op goede gronden uit tegen de naderende Amerikaanse invasie van Irak. Onder hen bevonden zich weinig Irakezen. Zij waren namelijk de enigen die persoonlijk, soms aan den lijve, de aard en omvang van Saddams moorddadige regime ondervonden. Maar zulke Iraakse stemmen verdronken temidden van luid verkondigde principes van internationaal recht, anti-imperialisme enzovoort.

De Amerikaanse leugens en halve waarheden over Iraakse massavernietigingswapens en banden met al-Qaida zijn inmiddels ontmaskerd; veel minder werd een beroep gedaan op volkenrechtelijke argumenten. Toch viel op zulke gronden een oorlog tegen Irak zonder meer te rechtvaardigen, zo blijkt uit dit omvangrijke boek, geschreven door Iraakse en buitenlandse specialisten. Na de Irak-oorlog van 1991 zijn miljoenen documenten buitgemaakt die onomstotelijk bewijzen dat het Iraakse regime in de late jaren tachtig bezig was met een centraal geleide en systematisch uitgevoerde volkerenmoord in het noorden. Naar schatting zijn alleen al bij deze Anfal-operaties meer dan honderdduizend burgers vermoord en ruim 1.000 dorpen verwoest.

Publiekelijk zichtbaar werd deze operatie pas door de tv-beelden van de chemische aanval op Halabja in maart 1988, waarbij vijfduizend burgerdoden vielen; maar ook toen werd niets tegen Irak ondernomen. Hoewel het regime deze daden niet eens ontkende, wist het toch een veroordeling te ontlopen. Dat ligt niet alleen aan Amerikaans cynisme, dat in Saddam nog een bruikbare bondgenoot tegen islamitisch Iran zag. Het kwam ook doordat Irak in de VN en elders behendig de twee grote vijanden van de Koude oorlog, de VS en de Sovjet-Unie, tegen elkaar wist uit te spelen.

Deze week begon in Bagdad een proces tegen Saddam wegens volkerenmoord, vooral gebaseerd op de Anfal-documenten. Maar volgens ‘Saddams zwartboek’ is de balans van diens heerschappij nog veel gruwelijker: een half miljoen doden, anderhalf miljoen gewonden, vier miljoen vluchtelingen, vierduizend dorpen en diverse grotere steden vernietigd. Het waren minder de in 1991 opgelegde VN-sancties dan 35 jaren Saddam-bewind die samenleving, economie en zelfs het milieu in het land ruïneerden. Toch probeert het boek niet de Amerikaanse invasie te rechtvaardigen, maar vooral de aandacht vestigen op de vragen waarover de internationale discussie had, en zou, moeten gaan: het lot van de Iraakse bevolking. Aandacht daarvoor verplicht je om de misdaden van zowel Saddams regime als Amerikaanse troepen te veroordelen, en daarbij vooral het gevoel voor proporties niet uit het oog te verliezen.