Iran wil vooral veel verduidelijking

De inhoud van de Iraanse reactie op de westerse aanmoedigingsvoorstellen is niet bekendgemaakt. Voorzover is uitgelekt, wil Iran met name verduidelijking , maar niet het verrijken van uranium opschorten.

Donderdag verloopt de deadline die Iran op 31 juli van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties kreeg opgelegd. Dan zal directeur ElBaradei van het Internationale Atoomenergie Agentschap (IAEA) in een kort rapport aan de raad uitspreken of Iran de verrijking van uranium en de opwerking van oude splijtstof wel of niet heeft stilgelegd. Voorlopig zijn er geen tekenen dat Iran aan deze eisen voldoet. In principe kan de raad daarna in een nieuwe resolutie de eerste sancties tegen Iran uitspreken. .

In de uitgebreide schriftelijke reactie op westerse economische en politieke aanmoedigingsvoorstellen, die afgelopen dinsdag in Teheran aan ambassadeurs van betrokken landen werd overhandigd, wordt niet expliciet op bevriezing of beëindiging van Irans verrijkingsactiviteiten ingegaan. Dat valt op te maken uit de reacties op het document uit de VS, Duitsland en Frankrijk. De inhoud van het stuk is niet officieel bekend gemaakt, zoals ook nog steeds niet precies bekend is waaruit het pakket aanmoedigingsvoorstellen bestond dat EU-commissaris Solana op 6 juni mede namens de VS, Rusland en China in Teheran aanbood.

Wel werd in de loop van de zomer duidelijk dat de VS bereid waren het verbod op de verkoop van verkeersvliegtuigen en moderne telecommunicatiemiddelen en landbouwwerktuigen op te geven. Ook werd technische hulp bij de bouw van een geavanceerde lichtwaterreactor aangeboden. De splijtstof daarvoor zou kunnen worden geleverd door Rusland of kunnen worden betrokken uit een internationale voorraad die onder toezicht staat van het IAEA. Uitdrukkelijk werd Irans recht op het bezit van civiele nucleaire technologie erkend. Ook werd het land samenwerking met Euratom voorgehouden. Op politiek gebied werd Iran een rol in een regionaal veiligheidsverband aangeboden. In ruil daarvan werd van Iran verwacht dat het zijn nucleaire verrijking en opwerking zou ‘opschorten’.

De omvangrijke reactie die dinsdag door Iran werd uitgegeven lijkt – aan de hand van mededelingen van enkele Iraanse experts – inhoudelijk niet erg te verschillen van de korte reactie die al op 17 juni in de Tehran Times werd gepubliceerd. Daarin klaagde Iran, zoals het al eerder deed bij andere aanmoedigingsvoorstellen (laatst nog in augustus 2005), over de beperkte omvang van de voorstellen. Het noemde de voorstellen geen aanmoediging, maar een recht en een herstel van een fout. Het wees op de tegenspraak in de voorstellen: het is onverenigbaar met de strekking van het non-proliferatieverdag (NPV) om wel nieuwe reactoren aan te bieden en tegelijk uraniumverrijking te verbieden.

Toch toonde Iran zich duidelijk geïnteresseerd in het reactor-aanbod. Het liet weten de plaatsing van een geavanceerde lichtwaterreactor van 1000 MW, liefst te bouwen door een consortium uit de VS, Frankrijk en Duitsland, zeer de moeite waard te vinden. De vraag was: konden er harde garanties worden gegeven dat zo’n reactor ook werd voltooid? In Noord-Korea was dat immers niet gebeurd.

De reactie van dinsdag, waarin Iran vooral heel veel verduidelijking en toelichting vraagt, is voorzover bekend niet wezenlijk anders. Iran wil van de VS weten hoe die nucleaire technologie kunnen leveren en tegelijk hun eenzijdige economische sancties in stand houden. Iran wil weten wat de samenwerking met Euratom zou inhouden. Ook zoekt het verduidelijking over de rol in dat regionale veiligheidsverband. En het wil heel precies weten hoe lang die geëiste ‘opschorting’ van verrijking zou moeten duren.

Voor zover daarover zekerheid is te krijgen is er alleen ten opzichte van het Additionele Protocol een veranderde houding. In juni liet Iran weten pas over hernieuwde toepassing van het Additionele Protocol (dat extra-strenge inspecties door het IAEA mogelijk maakt) te willen spreken als het Iraanse dossier weg was gehaald bij de Veiligheidsraad. De indruk is dat men die eis heeft laten vallen.