Iraanse leider in de sauna

Iran moet kiezen: zichzelf vernietigen door de oude slogans te blijven herhalen, of met een nieuwe definitie komen van zichzelf, zijn vrienden en zijn vijanden, vindt Maziar Bahari.

Het werken als journalist in Iran grenst aan het onzinnige: je doet steeds dezelfde dingen zonder ooit iets te bereiken. Zo voelde ik me althans op het hoogtepunt van het conflict in Libanon, toen ik regeringsfunctionarissen ondervroeg over de betrekkingen tussen Iran en Hezbollah, met in mijn achterhoofd het besef dat het stellen van zulke vragen een nutteloze, gevaarlijke en soms zelfs fatale missie kon zijn.

Op welke manier stond Iran Hezbollah terzijde? Had Iran de oorlog eigenlijk in gang gezet om de aandacht af te leiden van zijn uraniumverrijkingsprogramma? Was Iran, als Hezbollahs bondgenoot, zo niet beschermheer, bereid om woorden door daden te laten volgen en zelf deel te gaan nemen aan het conflict?

Natuurlijk antwoordde er niemand. Daarom gaf ik mij als goede Iraniër over aan mijn fantasie. Het decor was een sauna, waar ik een denkbeeldige functionaris vijf minuten lang interviewde (helaas, zelfs onze dromen kennen grenzen). Waarom een sauna? Omdat Iraanse regeringsfunctionarissen graag naar de sauna gaan.

Ik benader de hooggeplaatste functionaris beleefd en geef hem de indruk dat hij echt zo belangrijk is als hij denkt dat hij is.

Hoe ondersteunt u het Libanese verzet?

Het Israëlische regime heeft laten zien zich niets aan te trekken van de mensenrechten en het internationale recht. Het doodt kinderen en zwangere vrouwen.

Hoe ondersteunt u het Libanese verzet?

De Amerikanen meten met twee maten, een voor Israël en een voor de rest van de wereld. Als Amerika er niet was, zou Israël het nooit aangedurfd hebben straffeloos onschuldige Libanese burgers te vermoorden.

Hoe ondersteunt u het Libanese verzet?

Ik heb u zojuist antwoord gegeven.

Nee, dat deed u niet. U heeft alleen maar de slogans herhaald die ik mensen tijdens de demonstratie op het Palestinaplein hoorde schreeuwen en twee dagen daarvoor bij het vrijdaggebed. Hoe ondersteunt Iran Hezbollah? Financieel? Militair? Geestelijk? Hoe?

De functionaris raakt geïrriteerd en vraagt zijn bodyguards hem mee te nemen. Hij veegt het zweet van zijn gezicht, trekt zijn handdoek recht en vertrekt.

Het is een onbenullig fantasietje. Maar het Iraanse regime is op een kruispunt aangeland in zijn betrekkingen met de rest van de wereld, en niemand in de regering is bereid het publiek een duidelijk antwoord te geven. Er schuilt een vage logica in de absurditeit van de gebeurtenissen hier. Maar de mensen in de regering zijn doorgaans niet genegen tijdens crises de duistere redenen achter hun beslissingen met het publiek te delen.

Het inzetten van Hezbollah als dreiging heeft Iran altijd geholpen bij zijn onderhandelingen met het Westen. Iran zou het graag zo willen houden. Het openlijk bijstaan van Hezbollah zou echter tot een rechtstreekse confrontatie met Israël en de Verenigde Staten leiden, terwijl het zich officieel onthouden van inmenging in de zaken van Libanon neerkomt op verraad aan de revolutionaire idealen die het regime zo na aan het hart zouden liggen. Dus houdt Iran het voorlopig op bombastieke retoriek zonder verder iets te ondernemen, tot grote spijt van de vele hardliners onder zijn aanhangers.

Iran heeft Hezbollah begin jaren tachtig helpen oprichten en is Hezbollahs meest fervente supporter. Vóór de oorlog zond het land de beweging miljoenen dollars aan geld, medicijnen en wapens. Maakt deze Iraanse hulp Hezbollah tot de marionet van het regime in Teheran? Het lijkt erop dat Hezbollah in grote mate onafhankelijk van Iran opereert. Hezbollah is een inheemse Libanese gewapende verzetsbeweging, die haar populariteit dankt aan Israëlische wreedheden, een bevooroordeeld Amerikaans beleid en corrupte Libanese politici. Als de VS en Israël proberen Hezbollah af te schilderen als een Iraans paard van Troje, wijzen ze de vinger in de verkeerde richting.

Maar Iran maakt beslist gebruik van zijn invloed op Hezbollah bij het nastreven van zijn doeleinden. En de voornaamste daarvan is het tegen elke prijs laten voortbestaan van het islamitische regime. De geestelijken en niet-geestelijken die de macht in Iran in handen hebben, zijn niet de oude revolutionaire dwepers die de Amerikanen voor ogen hebben. Het zijn pragmatische mannen, die al 27 jaar genieten van de macht en die niet willen verliezen. In de nasleep van ‘9/11’ waren de Iraanse regeringsfunctionarissen zo bang voor een eventuele Amerikaanse vergelding, dat tien dagen lang niemand meer op straat ‘Dood aan Amerika’ mocht roepen, voor het eerst sinds de revolutie.

De retoriek van het regime over de VS en Israël is een overblijfsel uit de tijd dat het bezetten van ambassades en het instigeren van revoluties nog in zwang waren. Maar nu heeft Iran een bevolking die tot de jongste ter wereld behoort. De meeste jonge Iraniërs die ik ken, malen niet om de idealen van hun vaders. Zij geven de voorkeur aan de betere dingen van het leven, zoals plasmatelevisies waarop ze Britney Spears en de verbannen Iraanse popster Googoosh kunnen zien op illegale satellietkanalen. De regering besteedt een groot deel van de jaarlijkse olie-inkomsten aan het importeren van goederen om de jeugd tevreden te houden.

De paradoxen van het regime hebben de hypocrisie ervan blootgelegd. Aan de ene kant zijn de vurige slogans de raison d’être van de Islamitische Republiek, en aan de andere kant zou het openlijk uitvoering geven aan die slogans tot haar ondergang leiden. Het was steeds de beste optie om niets te doen, maar wel te blijven schreeuwen.

Tot het begin van de oorlog in Libanon was dat geen probleem. Iran profiteerde van een reeks overwinningen zonder daarvoor veel te hoeven doen. Allereerst maakten de VS korte metten met de Talibaan, Irans vijand in het oosten. Vervolgens rekenden de Amerikanen af met Saddam Hussein, Irans aartsvijand in het westen. En ten slotte rees de olieprijs de pan uit, dankzij het feit dat de Amerikanen in beide landen zijn vastgelopen, en kon Iran weer uranium gaan verrijken, in de wetenschap dat het Westen daar niets tegen kon ondernemen. Het regime was bedwelmd door het oliegeld en de regionale invloed.

Maar de oorlog in Libanon heeft het voor de Islamitische Republiek onmogelijk gemaakt van deze kalmte te blijven genieten. Hezbollah is een risico voor Iran geworden. Omdat de beweging verzwakt is, heeft zij de Iraanse petrodollars en raketten nodig om weer aan kracht te winnen. Tegelijkertijd onderzoeken Israël en de VS de overdracht van wapens en geld van Iran aan Hezbollah nauwkeuriger dan ooit. Het volgende wapentransport van Iran naar Hezbollah kan leiden tot een directe confrontatie met Israël en de VS.

De Islamitische Republiek nadert het punt waarop zij moet kiezen: zichzelf vernietigen door de oude slogans maar te blijven herhalen, of met een nieuwe definitie komen van zichzelf, haar vrienden en haar vijanden.

Maziar Bahari is journalist en documentairemaker. © Herald Tribune