Zwitsers zijn trots op ‘de minst criminele natie ter wereld’

„Goedemorgen, ik ben mijn portemonnee kwijt en ik vraag me af of ik die daarnet in uw winkel heb laten liggen.”

„Madame, fijn dat u belt! We zijn al een half uur naar u op zoek. We hebben de vrijheid genomen om uw portemonnee open te maken, om een nummer te vinden om u te waarschuwen. Daarom hebben we uw tandarts al gebeld om te vragen of die misschien uw nummer had. We hebben ook het bevolkingsregister gecontacteerd en uw bank.”

Tien minuten later staat er bij de Brico in Nyon, een enorme doe-het-zelfwinkel in een Zwitsers stadje aan het meer van Genève, een soort welkomstcomité klaar. Het eerste personeelslid zwaait al van verre met de portemonnee. Het tweede deelt mee dat de tandarts alweer is gebeld dat hij je niet hoeft te zoeken, en een derde deelt mee dat ze al in conclaaf zijn geweest over de vraag of ze je bankkaarten moesten blokkeren. Caissières draaien zich in de verte om met opgeluchte gezichten, alsof ze zojuist gehoord hebben dat de derde wereldoorlog niet doorgaat. Wonderbaarlijk, zoveel bekommernis om een onbekende klant die tien velletjes knutselkarton heeft gekocht voor vier frank twintig.

Maar ja, dit is Zwitserland. Het land waar de postbode in het dorp van zijn brommer stapt om te vertellen dat je gisteren vergeten bent je badkamerraam te sluiten. Het land waar de buren de politie bellen als ze je stofzuiger al een dag of wat niet hebben gehoord, en waar de politie ook kómt, om uit te zoeken hoe dat zit met die stofzuiger. Het land waar de plaatselijke politie elke twee maanden een overzicht in je bus duwt getiteld ‘Dit is er bij u gebeurd’, waarin alle misdrijven en pogingen daartoe in je gemeente staan opgesomd – met huisnummers, tijdstippen en gebruikte methodieken keurig netjes erbij gemeld.

De sociale controle, hoe verstikkend soms ook, heeft onmiskenbaar ook voordelen. Geen wonder dat je altijd hoort dat de criminaliteit hier lager ligt dan in welk ander land ook.

Tenminste, dat staat in het rapport National Crime Rates Compared’ uit 2004. Britse overheidsonderzoekers meten daarin hoe vaak zes misdrijven in acht westerse landen zijn gepleegd. Zwitserland komt, met Zweden, als beste uit de bus. Ook de International Crime Victims Survey, die in 2000 34.000 mensen in zeventien landen ondervroeg over hun ervaring met misdaad, plaatst Zwitserland (met Finland en Japan ditmaal) in de veiligste categorie. En vrijwel alle Zwitserse websites voor buitenlandse toeristen maken melding van het feit dat er in de VS 7,4 moorden per 100.000 inwoners per jaar worden gepleegd, en in Zwitserland maar 1,2.

Waar dat cijfer vandaan komt, is onduidelijk. Maar leden van de Amerikaanse National Rifle Association halen het graag aan om de voorstanders van meer gun control mee om de oren te slaan.

Is wapenbezit in Zwitserland, met zijn immer parate reservisten en uiterst liberale wapenwetten, immers niet net zo wijdverbreid als in de VS? Is Knabenschiessen voor twaalf- tot zestienjarigen, in september, niet hét festival van Zürich? In de trein van Lausanne naar Bern of op een dorpsfeest in Obwald kun je mensen met wapens tegenkomen. Maar er gaat bijna nooit wat mis. Zwitserland bewijst, zeggen ze bij de NRA, dat meer wapenbezit helemaal niet tot meer misdaad hoeft te leiden.

Toch moeten die vergelijkende onderzoeken met een korrel zout worden genomen. Volgens Martin Killias, een criminoloog aan de universiteit van Lausanne die zelf aan dit soort onderzoeken meewerkt, is het vaak appels met peren vergelijken. „Als een vader zijn vrouw en drie kinderen vermoordt, tellen sommige landen het als één ‘geval’, en tellen andere landen het als vier moordzaken.”

Killias geeft toe dat het aantal moorden in Zwitserland erg laag ligt. Maar qua diefstal met geweld plaatst hij zijn land in de mondiale middenmoot, en qua inbraken en drugshandel zelfs in de voorhoede.

Echter: veel drugshandelaars en inbrekers zijn wel buitenlanders. Zoals de postbode opmerkte naar aanleiding van het badkamerraam: „Er zijn bendes helemaal uit Lyon, die kinderen de grens over sturen om door kleine raampjes te klimmen. Als ze gepakt worden, kunnen ze hier niet worden berecht. De politie zet ze alleen de grens over. Dus die zijn de volgende dag weer terug!”

Zo kunnen de Zwitsers toch met trots zeggen dat ze de minst criminele natie ter wereld zijn. Hoe kan het anders, in een land waarin omstanders meteen de politie waarschuwen als ze een automobilist een verboden U-bocht zien maken, waar voetgangers keurig wachten tot het licht op groen springt en waar zelfs piepkleine dorpen een burgerwacht hebben?

Alles is hier overzichtelijk, zelfs de steden zijn klein, en de wet gaat boven alles. Laatst kreeg een man in de buurt van Bazel een bekeuring omdat hij na acht uur ’s avonds zijn gras nog maaide, wat verboden is. Zijn buurman, die in zíjn tuin was, had de politie gebeld. Niet-Zwitsers denken misschien: had dat niet even over die heg geregeld kunnen worden? Maar veel Zwitsers geven die buurman gelijk. Hier was immers sprake van Een Overtreding.

Wat het effect van dit alles is? Dat je je portemonnee terugkrijgt bij zo’n enorme doe-het-zelfwinkel, en dat je je pas een week later realiseert dat je niet eens gekeken hebt of alles er nog in zit.