Schuimglas uit ontgifte vliegas

Uit het giftige vliegas uit afvalcentrales kàn rendabel het nuttige schuimglas worden gemaakt, aldus onderzoeker Arjen Steiner. Maar dumping in oude mijnen blijft goedkoper.

De giftige vliegas die vrijkomt bij verbranding van huisafval kan als grondstof dienen voor schuimglas, een isolatiemateriaal uit de bouw. Aanstaande maandag promoveert Arjen Steiner op dit productieproces aan de Technische Universiteit Eindhoven. Hij vermoedt dat deze nieuwe functie voor dit afval rendabel kan worden gemaakt.

In Nederland wordt vliegas van huisafval wettelijk aangemerkt als ‘gevaarlijk afval’: het is giftig omdat het zware metalen bevat. In Duitsland geldt het niet als ‘gevaarlijk’, en daarom wordt de Nederlandse vliegas tegen geringe betaling door Duitsland verwerkt. De as wordt daar door cement gemengd en in mijnschachten gepompt tegen instortingsgevaar.

Vliegas wordt gevormd door de vaste deeltjes in rook. Bij huisafvalverbranding en verbranding van kolen in centrales wordt de vliegas uit de uitstoot gefilterd. Uitstoot is schadelijk voor het milieu. De vliegas van kolencentrales is niet giftig, en wordt gebruikt om beton te verstevigen.

De vliegas die uit de rook van de huisafvalverbranding wordt gefilterd is dus wel giftig. In 2004 werd van de 83 duizend ton opgevangen vliegas 37 kiloton voldoende schoongemaakt om bijvoorbeeld als onderlaag van asfaltwegen te kunnen worden gebruikt. De rest werd naar Duitsland getransporteerd.

Steiner zocht een nuttiger toepassing en vond schuimglas.

Schuimglas wordt al jarenlang gebruikt in dak- en vloerconstructies en als isolatiemateriaal. De eigenschappen van dit bouwmateriaal zijn gunstig: drukvast, waterdicht, brand- en zuurbestendig. Nadeel: het is duur. Het heet schuimglas omdat het gitzwarte glas vol met belletjes zit.

Schuimglas wordt normaal van zand of recycleglas gemaakt. Steiner heeft gekeken of vliegas ook als grondstof gebruikt kan worden. Als vliegas door verhitting en chlorering ontdaan wordt van de giftige zware metalen, bereikt hij een temperatuur van ruim 1200 graden Celsius. Bij 1400 graden ontstaat glas.

De in Duitsland opgegroeide promovendus heeft dit schoonmaakproces van de vliegas verbeterd, zodat het uiteindelijk gevormde glas heel geschikt is om te gaan schuimen. Na afkoeling wordt van het glas eerst een poeder gemaakt. Daarna wordt er koolstof doorheen gemengd, en dit mengsel wordt weer verhit.

Zolang de Nederlandse vliegas in Duitsland nog welkom is zal in Nederland schuimglas uit vliegas wel nooit een hoge vlucht nemen. Ook al omdat schuimglas van bijvoorbeeld gerecycled glas nóg goedkoper is. Pas als in Duitsland protest zou komen tegen het dumpen van de giftige Nederlandse vliegas, zou schuimglas uit vliegas in beeld komen.

De Nederlandse Vereniging Afvalbedrijven laat weten dat het cement de gevaarlijk stoffen immobiliseert: „Een nuttige toepassing, zonder enig gevaar”. Maar Bund, de Duitse tegenhanger van milieudefensie, laat telefonisch weten niet op de hoogte te zijn van deze gang van zaken. Zij sluiten mogelijk gevaar niet uit.