Meneer Mbome komt op de koffie ‘Naar tandarts is ook nuttig, maar niet feestelijk’

Alle gemeenten zijn verplicht om vandaag een ceremonie te organiseren voor inwoners die dit jaar Nederlander zijn geworden. Het is nog een beetje wennen.

Sheila Kamerman

Monde Mbome (37) uit Hazerswoude moest lachen toen de uitnodiging voor de naturalisatieceremonie in de bus viel. „Ik stel mij voor dat wij op informele wijze kennismaken met elkaar en naar goed Nederlands gebruik een kopje koffie met wat lekkers erbij nuttigen”, schreef de burgemeester van Rijnwoude, de gemeente waar Hazerswoude onder valt.

De gemeente verwacht dat vier mensen naar de ceremonie komen. „Ik had het iets feestelijker verwacht”, zegt Monde Mbome die oorspronkelijk uit Kameroen komt. „Iets groter ook. Misschien een ceremonie voor mensen uit verschillende dorpen en steden uit de regio zodat je met andere mensen kennis kunt maken.” Hij zag op tv hoe minister Verdonk in Canada ging kijken hoe ze de naturalisatieceremonie daar aanpakken. „Dat was een groot feest, met veel familie en vrienden erbij.”

Feestelijk of niet, Monde Mbome ging vanochtend bij de burgemeester op de koffie. Hij nam er een vrije dag voor van zijn werk als assistent calculator bij Bouwmij in Gouda. „Ik vind de ceremonie een leuk initiatief. Het betekent veel voor me. Je krijgt niet alleen een document met handtekening, maar je krijgt het gevoel dat je welkom bent en dat de gemeente waardeert dat ik er ben.”

Vandaag viert Nederland voor het eerst de nationale naturalisatiedag. Als het aan minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie, VVD) ligt, wordt het „voor iedereen een bijzondere, onvergetelijke dag”. Alle gemeenten zijn verplicht om vandaag een ceremonie te organiseren voor de mensen in hun stad of dorp die sinds 1 januari 2006 de Nederlandse nationaliteit hebben gekregen. Gemeenten mogen zelf weten hoe ze de ceremonie invullen. Vaak gaat het om een praatje van de burgemeester, gevolgd door een hapje en een drankje. Het boek Hoe hoort het eigenlijk in Nederland? blijkt een populair cadeau.

Als het maar een ritueel met allure wordt, aldus Verdonk. En er moet aandacht zijn voor de rechten en plichten van burgers, en voor de politieke geschiedenis van Nederland. Doel van de ceremonie is immers meer betrokkenheid bij de Nederlandse samenleving. Het markeren van het Nederlanderschap moet het begin zijn van actief burgerschap. Dat werd niet bereikt door de gangbare praktijk tot nu toe, vinden kabinet en Tweede Kamer. Het uitreiken van een paspoort bleef veelal beperkt tot een bureaucratische handeling. Geïnspireerd door het buitenland vinden politici dat er meer nationaal sentiment bij mag komen.

[Vervolg NATURALISATIE: op pagina 2]

NATURALISATIE

‘Naar tandarts is ook nuttig, maar niet feestelijk’

[vervolg van pagina 1]

De datum 24 augustus is gekozen omdat op die dag in 1815 de Grondwet in werking trad. De nieuwe Nederlanders die zijn uitgenodigd voor de dag, kunnen zelf beslissen of ze komen. Vanaf 1 oktober 2006 is hun aanwezigheid bij een naturalisatieceremonie verplicht. Dat hoeft niet per se de landelijke bijeenkomst op 24 augustus te zijn. Gemeenten zijn namelijk verplicht om vanaf 1 oktober elke zes weken een kleine ceremonie te organiseren zodat mensen die het Nederlanderschap hebben verkregen, niet op hun papieren hoeven te wachten tot 24 augustus.

De landelijke datum is erg ongelukkig, vindt Joke van Doorne, burgemeester van Capelle aan den IJssel. Tot haar verbazing ging de Tweede Kamer vorige zomer akkoord met het voorstel van minister Verdonk. „Veel mensen waar het om gaat zijn de hele zomer op vakantie, en voor onze organisatie is het ook niet handig. Ik heb Verdonk er in mei op aangesproken, maar ze vond dat dit moest kunnen.” Capelle had als alternatief 12 december voorgesteld, de dag dat in 1892 de wet op het Nederlanderschap van kracht werd. Van Doorne: „Als je even gaat googelen vind je voor elke datum een rechtvaardiging.”

Capelle is een pionier inzake de naturalisatieceremonie. De gemeente net boven Rotterdam – 65.000 inwoners, waarvan 28 procent allochtoon – nodigt de 25 à 40 nieuwe Nederlanders per jaar al sinds 2001 uit voor een bijeenkomst in het bedrijfsrestaurant van het gemeentehuis. Met gesprekken tussen nieuwkomers en bijvoorbeeld geboren Capellenaren, hapjes en oud-Hollandse spelletjes als sjoelen en steltlopen. Vorig jaar konden mensen zich laten fotograferen als Johan Cruijff. Vandaag is er een rondrit langs de mooiste plekken van Capelle en een quiz met vragen over Nederland. De winnaar krijgt een fraaie mand met typisch Nederlandse producten: stroopwafels, pindakaas, hagelslag. De Capelse ceremonie is een voorbeeld voor de rest van Nederland, schreef minister Verdonk in een recente brief aan alle burgemeesters.

„We hebben er nooit zo’n punt van gemaakt”, zegt burgemeester Van Doorne in haar werkkamer. Het is onderdeel van het lokale ‘mijlpalenbeleid’: iedere burger ontvangt bij belangrijke momenten in zijn leven een attentie van de gemeente. Dat alle gemeenten nu verplicht zijn een ceremonie te organiseren, „komt betuttelend over”, vindt ze. „We krijgen te veel verplichtingen opgelegd door het rijk, dat voelt niet lekker. Wij bepalen liever zelf wat we doen.” Capelle handhaaft de eigen ceremonie in december, en houdt de verplichte bijeenkomst in augustus „low-key”.

Verplichte aanwezigheid van de naturalisandi hoeft voor Van Doorne evenmin. „Het is zinnig om bij het moment stil te staan, maar het werkt alleen als het met een goede instelling gebeurt, niet als mensen snel weer weg willen. We hebben in Nederland ook geen verplicht kiesrecht. We willen immers volwassen omgaan met onze burgers. Zo’n verplichte ceremonie krijgt iets van tandartsbezoek: heel nuttig, maar niet feestelijk.”

Gisteren werd duidelijk dat in elk geval voor de ceremonie van vandaag het animo nog niet heel erg groot is. Precieze cijfers zijn er niet, maar verschillende kleinere gemeenten geven aan geen of enkele aanmeldingen te hebben. Ook in grote steden komen minder mensen dan verwacht. Amsterdam nodigde ruim 3.500 mensen uit, ongeveer driehonderd gasten lieten weten te zullen komen. In Den Haag komen circa 200 van de 900 mensen die zijn uitgenodigd, in Rotterdam 270 van de 1300 genodigden.

Charity Gyasi (23) uit Amsterdam vindt de ceremonie vooral spannend. In Amsterdam wordt die gehouden in het Muziekcentrum aan het IJ. Dat burgemeester Cohen de gasten toe zal spreken, vindt ze het leukst. „Ik heb hem nog nooit in het echt gezien.” Ze vindt het wel prettig dat het vrijwillig is. „Als het verplicht wordt, is het niet leuk meer.”

Acht jaar geleden kwam ze haar ouders en oudere broer achterna die al eerder uit Ghana naar Nederland waren vertrokken. Zij waren al eerder Nederlander geworden. „Ik moest een geboorteakte hebben met een stempel uit Ghana. Dat duurt heel lang. En ze onderzoeken of alles wat je zegt waar is. Ook dat duurt heel lang.” Ze zucht diep. Ze vond het moeilijke jaren omdat ze niet mocht werken en haar horeca-opleiding zelf moest betalen. „Als je in de procedure zit, heb je geen recht op studiefinanciering.” Wel ging ze naar Nederlandse les.

Minister Verdonk beschouwt de nationale naturalisatiedag als een „bekroning van een succesvol integratieproces”. Nieuwe Nederlanders worden op deze wijze extra welkom geheten, zo staat op de website van het ministerie van justitie. „Dit kan een positief effect hebben op het verdere maatschappelijke integratieproces.”

Charity Gyasi voelt zich nu Nederlander, zegt ze. Het is hier veel beter dan in Ghana, vindt ze. In Ghana is het gewoon heel arm, er is geen werk.” Ze kon er niet naar school omdat daar geen geld voor was en omdat ze voor haar oma moest zorgen. Heeft ze Nederlandse vrienden? Ze denkt even na. Nee, eigenlijk niet. Ze gaat alleen met Ghanezen om, ze heeft een Ghanese vriend, koopt vooral eten bij Ghanese winkels en ze gaat vier keer in de week naar de Ghanese kerk. Ze ontmoet wel Nederlanders bij de ABN Amro waar ze in de catering werkt. Dat zijn vluchtige contacten. Ze heeft geen behoefte aan meer.

Monde Mbome heeft alleen maar Nederlanders om zich heen. Hij woont met zijn Nederlandse vrouw Yvonne en zijn twee zoontjes in een dorp waar hij een van de weinige buitenlanders is. Toen een vriend uit Rotterdam in het dorp stopte om de weg naar zijn huis te vragen, werd hij zonder meer doorverwezen. „Iedereen kent hem”, zegt zijn vrouw. „In dit dorp is een zwarte man een opvallende verschijning.”

„Ik voel me Nederlander”, zegt Monde Mbome, die zijn vrouw ontmoette toen hij in 1999 naar Nederland kwam om te studeren. Sinds 2001 woont hij definitief in Nederland. „Ik fiets, ik zorg voor mijn kinderen, ik werk. Ik gedraag me als Nederlandse mannen.” Hij vond het niet lastig om zich aan te passen. „Ik kom uit de kuststreek in Kameroen. Daar is veel contact met westerlingen. Als ik was opgegroeid in het binnenland, was het lastiger geweest.”

Mbome vindt het prettig om in een dorp te wonen. „Het is hier veel rustiger dan in een stad. Maar ik mis soms het Afrikaanse eten. En vooral mis ik de Afrikaanse muziek en het dansen. Je blijft toch ook een Afrikaan.”