Glas

Na de schoonheid de lelijkheid. Andersom is aangenamer, maar het leven trekt zich daar weinig van aan. Ik merkte het weer eens toen ik over Texel fietste.

Texel is een mooi eiland. De natuurschoonheid van andere Waddeneilanden als Terschelling, Vlieland en Schiermonnikoog krijgt meer algemene waardering, maar onderschat Texel niet. Je kunt er door de duinen en in de polders de prachtigste tochten maken. Het enige verschil met die andere eilanden is dat er op Texel te veel auto’s komen. Texel zou een paradijs zijn als het autoluw was.

Maar auto’s kunnen niet overal komen. Bijvoorbeeld niet op het Skillepaadje, een fietspad bij Oudeschild in het zuidoosten aan de Waddenzee. Een route door weilanden waar je ook midden in het seizoen de stilte nog vindt. Het deed me denken aan een ander schitterend pad dat ik een week eerder ergens onder Sneek had befietst: het Brekkenpaad – een kilometerslang pad langs weilanden en plassen met alleen hemel en horizon als limiet. Drie andere fietsers tegengekomen. Het kan nog in Nederland.

We verlieten het Skillepaadje met pijn in het hart, maar de voortzetting via allerlei weggetjes naar de Waddenzee mocht er ook zijn. Uiteindelijk bereikten we bij Ceres, een natuurgebiedje, de dijk langs de Waddenzee. We bewonderden het uitzicht over de roerloze zee en besloten de dijk naar het zuiden, waar ’t Horntje ligt, af te fietsen.

Toen viel mijn oog op een donkere plaquette, bevestigd in de grond langs de dijk. ‘Tot hier en niet verder’ stond er boven de tekst op de steen. Er had een beeldhouwwerk van Jan Wolkers met die titel gestaan. „Het was een goed en mooi beeld”, aldus de tekst. „Toch staat het er niet meer. Op 20 september 2002 werd het door onbekenden verwoest. Wat niet verwoest kan worden is de titel, die blijft op deze plaats van kracht. ‘Tot hier en niet verder’.”

Dat gaf een schok – wat uiteraard ook de bedoeling was. De schok van de lelijkheid, want wat is verwoesting anders? We waren hier nooit eerder geweest en het feit van de vernieling hadden we vergeten, zoals dat nu eenmaal gaat met nieuws van vier jaar oud. Daarom was het goed dat deze daad van barbaarsheid was vereeuwigd in een in steen gebeitelde tekst.

We keken nog eens over de zee. Hoe treurig. Het was zo’n indrukwekkend punt voor een goed beeld. We probeerden ons voor te stellen hoe het eruit gezien had, maar gaven het snel op en reden verder de dijk af.

Later zocht ik op internet gegevens over het beeld op. Het was een ruim drie meter hoog monument geweest, bestaande uit drie glasplaten – een symbolische golf die tegen een dijk aanslaat, bedoeld als een eerbetoon aan de dijkverzwaring. Op een foto kort na ‘de aanslag’ staat Wolkers ontdaan met een stuk glas in zijn handen. „Hier was een zieke geest aan het werk, met een zware moker of een voorhamer”, zegt hij.

Er zijn veel vaker glazen beelden van Wolkers vernield. In Amsterdam (Auschwitz-monument, driemaal), in Almere, Oegstgeest en Wanneperveen. Was het gerichte wraak of kwam het – een andere theorie – door het kwetsbare glas dat inspirerend werkt op vandalen? Ja, laten we de schuld geven aan het glas.