Fietser, schaatser en óók schilder

De documentaire vanKees Hin is haast even ambitieus als Hillenius zelf.

Hin schetst in een drieluik Hillenius’ ideeënwereld, zijn dagelijks leven en zijn werk.

Fietsenmaker wilde hij als kind worden, of kunstenaar. Het werd het laatste. Jaap Hillenius was een ambitieus mens: hij wilde het hardst fietsen, het snelst schaatsen en het ultieme schilderij maken. De schilder, geboren in 1934, overleed in 1999 bij een verkeersongeval.

In de documentaire van Kees Hin zien we archiefbeelden van al die activiteiten voorbijkomen. Een collega-kunstenaar vertelt dat hij door Hillenius pas serieus werd genomen, en dus waard om mee te praten, toen bleek dat hij bijna even snel kon schaatsen als Hillenius.

Hin is haast even ambitieus als zijn onderwerp. De film heeft de vorm van een drieluik gekregen, met vrijwel de gehele documentaire drie naast elkaar geprojecteerde beelden die elkaar aanvullen, ergens een uitsnede van laten zien, of met elkaar in tegenspraak zijn.

Soms werkt het goed, soms is het iets te veel van het goede. Af en toe is het zelfs wat pretentieus. Als de ene zoon zegt dat zijn vader hem nooit knuffelde in het rechterpaneel, en de andere zoon even later het tegendeel beweert in het linkerpaneel, is dat een effect dat ook via een normale montage bereikt had kunnen worden.

Het idee is dat het middenpaneel het werk van Hillenius in chronologische volgorde toont, links over zijn ideeënwereld gaat en rechts over het dagelijks leven, het gevoel. Maar heel duidelijk wordt dat niet.

Hins documentaire is zowel een portret van de man als een portret van de kunstenaar die zes dagen per week schilderde en weinig tijd had voor z’n gezin. Door niet echt te kiezen, slagen beide ambities niet echt. We leren via verzamelaars en galeriehouders wel iets over zijn werk, maar het dringt nooit door tot de kern.

En aan de andere kant durft Hin niet door te gaan als hij iemand op retorische wijze vraagt: „Hij had een duistere kant hè?” en het daarbij laat. Hin interviewt ‘de muze’, ‘de vriendin’, ‘de echtgenote’, ‘de zoon’. Alleen wie goed oplet, krijgt door hoe die mensen heten.

De documentaire moet het uiteindelijk hebben van de anekdotes. De oudste zoon vertelt bijvoorbeeld hoe zijn vader hem op een treinreis een ‘nuts-reep’ gaf en dat hij sinds het overlijden van zijn vader weer heel vaak een nuts eet. Ontroerend.

documentaire

Jaap Hillenius, poging om dichterbij te komen.Regie: Kees Hin. Is te zien in: Filmmuseum en Ketelhuis in Amsterdam; Haags Filmhuis, ’t Hoogt in Utrecht, Plaza Futura in Eindhoven, en Filmtheater Hilversum.