De sprinkhanen tegenhouden

Minister Wijn zwengelt een debat aan over de opmars van buitenlandse investeerders.

In Duitsland woedde dezelfde discussie en is nieuwe wetgeving in de maak.

Het kwam hard aan, vorig voorjaar. Franz Müntefering, voorzitter van de SPD en klassiek sociaal-democraat, vuurde een giftige pijl af op het bedrijfsleven. Hij vond het onbestaanbaar dat topmanagers stralend hoge winsten verkondigen en tegelijkertijd duizenden banen schrappen. Het vergif zat in de woordkeuze. Ondernemers zijn „asociaal” en „marktradicaal”, zei hij. Samen vormen ze een „Heuschreckenschwärme” (sprinkhanenplaag) die het land kaalvreet.

Hij had vooral buitenlandse investeerders op het oog die kortstondig in Duitse bedrijven investeren, winst pakken, het bedrijf vernielen en zonder belasting te betalen of banen te scheppen verder trekken. Investeerders zonder – zo zag hij het – maatschappelijk verantwoordelijkheidsgevoel. Müntefering ging daarmee wel even wat verder dan CDA-minister Joop Wijn (Economische Zaken), die zich eerder deze week eveneens kritisch toonde over de vele overnames door buitenlandse investeringsmaatschappijen in Nederland.

Münteferings boutade was het begin van een langdurig en hitsig ‘sprinkhanendebat’. Historici verweten de SPD-voorman het gebruik van een antisemitisch cliché. Politieke tegenstanders betichtten hem van verkiezingsretoriek. Duitse ondernemers waren onthutst over de generalisatie. Werkgeversvoorzitter Hundt vond het debat „om te kotsen”. Toen de SPD vervolgens ook nog een zwarte lijst met bedenkelijke investeerders publiceerde (KKR, Carlyle, Permira, Blackstone, BC Partners, Advent, CVC en Apax) zag consultant Ronald Berger daarin zelfs een aanmoediging voor linkse terroristen.

De sprinkhanen zijn van de voorpagina’s verdrongen. Müntefering is inmiddels vice-kanselier en minister voor Werkgelegenheid in de coalitie van Angela Merkel. Het kapitalismedebat is in rustiger vaarwater gekomen. Concrete maatregelen heeft het verbale spervuur niet opgeleverd. Nog niet. „Het debat is niet meer prominent, maar de polarisatie is er nog wel”, zegt de econoom Peter Westerheide van economisch onderzoeksinstituut ZEW. „Het ligt nog steeds gevoelig, zeker in de linkervleugel van de SPD.”

Het door SPD-minister Peer Steinbrück geleide ministerie van Financiën probeert daarentegen een zakelijke discussie te voeren en hamert op het verschil tussen kortademige hedgefondsen (speculatieve beleggers) en de middellangetermijninvesteringen van fondsen voor private equity (investeringsmaatschappijen).

Het ministerie wil nog dit jaar voorstellen doen voor wijzigingen in bestaande wetgeving die de activiteiten van hedgefondsen beter zichtbaar moeten te maken. „Het doel van de nieuwe regels is transparantie”, aldus een woordvoerder. Welke nieuwe regels de hegdefondsen in Duitsland te wachten staan, wilde de woordvoerder niet kwijt, omdat het wetsvoorstel zich intern nog in de discussiefase bevindt. Steinbrück heeft ook aangekondigd zich in internationaal verband in te zetten voor een beter toezicht op fondsen die leven van arbitragewinsten.

Op het ministerie wordt daarnaast gewerkt aan een wet die de werkomstandigheden voor private equity-fondsen moet verbeteren. Daarbij gaat het onder andere om fiscale regels. „De wetgeving heeft tot doel private equity te stimuleren”, aldus de woordvoerder.

Staatssecretaris Thomas Mirow (SPD) wees er dit voorjaar op dat private equity van groot belang is voor innovatieve ondernemingen en voor de verbetering van de vermogensbasis van de, voor de Duitse economie essentiële, middelgrote bedrijven. Tegelijkertijd zei hij zich ervan bewust te zijn dat een enkel fonds de branche met te agressief optreden in diskrediet heeft gebracht.

Ook over de details van de nieuwe wetgeving voor private equity wil het ministerie nog niets kwijt. De wetgeving zal tot eind 2007 op zich laten wachten.