Controverse dierziekten

Bij ziekten in de landbouw wordt onmiddellijk met een scheef oog naar het buitenland gekeken. En al snel duikt een beruchte Europeaan op: ‘gekke Henkie’. Zo ook deze week.

De combinatie landbouw, ziekte en Europese Unie staat garant voor oplaaiende emoties. „Wij zijn dus weer de gekke Henkie van Europa, met de enorme economische schade die daaruit voortvloeit”, zei Tweede Kamerlid Gert-Jan Oplaat (VVD) afgelopen weekeinde naar aanleiding van de maatregelen die minister Veerman (Landbouw) had afgekondigd tegen blauwtong.

Veerman verbood de export van alle dieren vatbaar voor blauwtong: koeien, schapen en geiten. De Europese Unie schrijft echter slechts een zone met een straal van 150 kilometer voor waaruit geen dieren meer mogen worden vervoerd. Nederland was dus ‘Roomser dan de paus’ in de ogen van Oplaat en de indruk wordt gewekt dat dat altijd zo is.

De zoekwoorden ‘gekke Henkie’ en ‘Europa’ leveren een groot aantal hits op in de archieven. „We willen niet meer de gekke Henkie van Europa zijn”, zei toenmalig staatssecretaris Joop Wijn (CDA, Financiën) bijvoorbeeld in 2004 tijdens een conflict over douanerechten. Of Europees CDA-voorman Camiel Eurlings in hetzelfde jaar: „Ik word niet Eurosceptisch. Maar ik ben ook geen gekke Henkie.” Het probleem volgens Eurlings? „Het gevoel dat Europa van anderen is, niet van ons.”

Maar is Nederland werkelijk zo braaf? En is het een probleem als het dat inderdaad is? Omdat Nederland de varkenspest in 1997 en 1998 (tijdens het ministerschap van Van Aartsen) gebrekkig aanpakte heeft het juist een boete van 37 miljoen euro van de Europese Unie moeten betalen. Tot aan het Europese Hof van Justitie heeft Nederland dit aangevochten maar het moest betalen. Nederland was verre van te streng. Zoals de Europese Rekenkamer stelde: het Nederlandse beleid stimuleerde juist verspreiding van de ziekte.

Vervolgens kwam de mond- en klauwzeer. Nederland had niets geleerd, zei Kamerlid Jeroen Dijsselbloem (PvdA) destijds, want minister Brinkhorst reageerde te langzaam. „De les van de varkenspest was dat je zo vroeg en zo hard mogelijk moet ingrijpen”, zei Dijsselbloem, in 1997 en 1998 lid van het crisisteam op LNV bij bestrijding van de varkenspest. „Naarmate de dreiging afneemt kun je de maatregelen afpellen.”

Maatregelen ‘afpellen’ is precies de term die nu gebruikt wordt ter karakterisering van de maatregelen die LNV bij de blauwtong neemt: eerst een volledig exportverbod, en als er duidelijkheid is over de situatie dit langzaam terugdraaien.

Meer recent, bij de vogelpest, klinkt bovendien juist de roep om strengere maatregelen en méér macht voor Brussel. „Alleen als de ziekte er daadwerkelijk is, kan Brussel dwingende maatregelen nemen”, zei VVD-europarlementariër Jan Mulder een jaar geleden in deze krant. „Ik vind dat te laat, en wil dus in een vroeger stadium actie van Brussel. Je kunt niet voorzichtig genoeg zijn.”