‘Cipiers lopen de rillingen over het lijf’

De Belgische gevangenissen verkeren in slechte staat, maar de Rijksgevangenis in Dendermonde spant de kroon. Vorig weekeinde braken 28 gedetineerden uit. Sindsdien staken de werknemers voor meer en betere cellen.

In de Rijksgevangenis in het Belgische Dendermonde mogen niet zomaar nieuwe ramen of deuren worden geplaatst. Want de Rijksgevangenis is een ‘beschermd monument’ en behoort tot het Vlaamse culturele erfgoed. „Maar de gevangenis is hopeloos verouderd. En dat zeggen wij al jaren”, aldus Dany Rosez, een van de cipiers in Dendermonde die sinds enkele dagen staken.

De gevangenis kende afgelopen weekeinde een grootscheepse ontsnapping. Peraj Konto, een Kosovaarse gangster, slaagde er samen met een kompaan in het slot van hun cel te forceren. Met messen en vorken gijzelden ze vier bewakers en maakten hen de loper afhandig om ook andere gedetineerden te bevrijden. In totaal konden 28 gevangenen over de gevangenismuur ontkomen. Elf van hen zijn ondertussen opnieuw ingerekend. De gegijzelde cipiers werden ontzet door gedetineerden die wel uit hun cellen konden, maar niet wilden vluchten of winsten te onstnappen. Er waren geen camera’s aanwezig en de ontsnapping werd pas opgemerkt toen de gevangenen over de buitenmuur klommen.

Uit protest legden de cipiers collectief het werk neer. Want volgens hen is de verouderde accommodatie, samen met een personeelstekort de oorzaak van de ontsnapping. „Het is de vierde ontsnapping die ik hier meemaak”, vertelt Rosez. „In de loop der jaren werden ons al meer personeel, renovaties en zelfs een nieuwe gevangenis beloofd. Maar het enige dat ik daarvan heb gezien, is een prototype voor een nieuwe deur.”

De stakers noemen de toestand ronduit lachwekkend: kapotte camera’s, verouderde deuren en sloten. „Soms vallen de luikjes voor de luchtverversing uit de deur”, zegt Rosez. En veel te weinig kleren en bedden. Een aantal gedetineerden slaapt op een matras op de grond.

De gevangenis van Dendermonde ligt in het centrum van het Vlaamse stadje. Zij is niet geschikt voor zware jongens. Normaliter zitten er gangsters ‘van een lichter kaliber’. Het hele Belgische gevangeniswezen is aan een opknapbeurt toe, maar het cellencomplex in Dendermonde komt in federale rapporten naar voren als een van de slechtst beveiligde.

Bij de gevangenis in Dendermonde werken 93 mensen. Er is plaats voor 170 gevangenen, maar volgens de stakende cipiers zitten meestal meer dan 200. Bovendien, de ontsnapte Peraj Konto, is geen kleine jongen in het criminele milieu. Hij heeft een hele reeks inbraken en diefstallen met geweld op zijn kerfstok heeft. Hij moet een gevangenisstraf van tien jaar uitzitten, maar kwam in Dendermonde terecht vanwege van een tuchtprocedure. In de gevangenis van Gent stak hij een medegevangene neer met een schroevendraaier. „Daarvoor werd hij nog beloond ook en mocht hij naar Dendermonde komen”, zegt cipier Nancy Mertens.

De ontsnapte gevangenen zijn vooral illegalen zonder uitzicht op een regulier verblijf in België. Ze hadden, zeggen de stakers, weinig te verliezen bij een ontsnapping en waren daarom bereid om extra risico te nemen.

De cipiers voelen zich onveilig tussen de gedetineerde Oost-Europese bendeleden. „Je krijgt er de daver [rillingen, red.] van op je lijf, als er ineens een uit zijn cel is gekomen en achter je staat”, zegt aldus Nancy. „De gevangenis is niet uitgerust voor dat soort gevangenen.”

De cipiers klagen al jaren, maar kregen geen gehoor. Toch leggen zij de verantwoordelijkheid niet bij de minister van Justitie, Laurette Onkelinx van de Waalse socialisten (PS). Want het beleid is volgens de stakers al veel langer slecht.

De ontsnapping zorgde wel voor politieke beroering. Gisteren moest Onke-linx verantwoording afleggen in de Kamercommissie voor Justitie – de vierde keer op rij in minder dan een half jaar. In maart zette de Turkse DHKPC-militante Fehriye Erdal de Belgische staatsveiligheidsdienst voor schut door spoorloos te verdwijnen na haar veroordeling tot vier jaar cel. In juni kreeg de minister veel kritiek na de moord op de Luikse stiefzusjes Stacy en Nathalie, vermoedelijk gepleegd door een vervroegd vrijgelaten recidivist van kindermishandeling. En vorige maand kreeg Onkelinx de wind van voren na de ontsnapping van de beruchte misdadiger Kaplan Murat tijdens een penitentair verlof waarin zij persoonlijk had toegestemd. Telkens eiste de oppositie haar hoofd, telkens bleef de minister overeind.

Gisteren draaide het debat in de Kamercommissie uit op een bitse afrekening van Onkelinx met haar voorgangers. Zij beklemtoonde dat de verwaarlozing van de penitentiaire infrastructuur een collectieve verantwoordelijkheid is. Tientallen jaren is er niet in geïnvesteerd, zij is de eerste minister die een belangrijke inhaalslag heeft ingezet, zei ze.

De cipiers – wier werk is overgenomen door de politie – zetten hun stakingsactie in elk geval tot vanavond voort. Ze verlangen toezeggingen over minder gedetineerden, meer personeel en snelle renovatie. Vanmiddag zou daarover opnieuw worden overlegd. Als de concessies voldoende zijn, gaan de stakers weer het werk. Dany Rosez: „De ontsnapping lijkt misschien een Belgenmop, maar heeft tot veel verontwaardiging geleid. Er is veel aandacht geweest voor de belabberde situatie van de gevangenissen. Hopelijk kunnen wij van die aandacht profiteren en is er eindelijk verbetering op komst.”