Werken aan de verbeterde mens

Het opmerkelijkste tv-moment van de avond was te zien bij Spraakmakende Zaken. SGP-voorman Bas van der Vlies, 25 jaar Kamerlid, had het over verleiding en in hoeverre hij daar zelf aan toe gaf. „Ik heb Hem misschien te weinig geëerd toen ik van de aandacht genoot die mij ten deel viel bij mijn jubileum. Maar iets als scheefgaan, daar doe ik niet aan.” Presentator Rosenmöller: „Scheefgaan? Bedoelt u vreemdgaan?” Van der Vlies: „O, heet dat zo?”

Van der Vlies mag dankzij de hulp van de Heer stevig in zijn schoenen staan, aan de meeste mensen valt nog wel iets te verbeteren. Daarover ging het interessante RVU-filosofieprogramma Stof. Wandelend door een rozenkwekerij legde de filosoof Bas Haring stap voor stap uit hoe de ‘verbeterde mens’ tot stand zou kunnen komen. Van het simpel ‘kruisen’ van mensen met dezelfde eigenschappen tot het genetisch aanpassen van de mens zelf. „Waarom proberen we wel supereigenschappen te verwerven via het brein, maar vinden we het niet goed om dat via de genen te doen?”, vroeg Haring zich af.

Ter illustratie van de ‘ouderwetse’ manier van werken aan de verbeterde mens toonde Haring beelden van de Heinrich Himmlers Waffen-SS in nazi-Duitsland. Biologisch gezien interessant, maar, zei Haring: „Ik word er een beetje zenuwachtig van dat er één club is die bepaalt wat het ideaal is.”

De consequenties van de keuzes van die ene club waren later op de avond bij het ZDF te zien. Dat had de programmering omgegooid om de recente onthullingen van Günter Grass en diens SS-verleden uit te diepen. In een indrukwekkende documentaire waarin veel oud-SS’ers aan het woord kwamen, liet het ZDF zien wat er naarmate de oorlog vorderde over was gebleven van het streven naar een raszuiver elite-leger.

„Menselijkheid was bij de Waffen-SS een hinderlijke eigenschap”, zei oud-SS’er Heinrich Ostrop. De nog altijd schokkende beelden van de kadaverdiscipline, de moordpartijen en de totaal verwoeste dorpen (in verband met Grass’ verleden nogal suggestief) werden afgewisseld met commentaar van een jonge Duitse historicus die uitlegde in hoeverre Grass had kunnen weten waartoe hij via de Hitlerjugend toetrad in december 1944. Kort samengevat: dat had hij kunnen weten.

Het doel van een raszuiver eliteleger werd naarmate er meer kanonnenvoer nodig was losgelaten. Aan het eind van de oorlog werden zelfs moslims toegelaten tot de SS, en de troepen die in 1945 Berlijn verdedigden bestonden voor de helft uit niet-Duitsers.

Oud-SS’er Ostrop vertelde dat hij na de capitulatie voor de keuze stond om zijn SS-verleden te verzwijgen of het direct bekend te maken aan de Amerikanen. Hij koos voor het laatste en stond een paar dagen na de capitulatie als een vrij man weer op straat. De ZDF-voice-over meldde dat Günter Grass ervoor gekozen had tientallen jaren te zwijgen.

Wellicht ter verzachting van Grass’ keuze: in het op Canvas uitgezonden The Human Zoo werd wetenschappelijk aangetoond dat de mens een kuddedier is. Een eenling die in een wachtkamer een brandalarm af hoort gaan, verlaat binnen een paar seconden het pand. Groepen mensen durven de groepswetten niet te doorbreken en wachten gemiddeld dertien minuten terwijl het alarm loeit en er rook de kamer in komt.