Russische skinheads hitsen elkaar op

De bomaanslag op een markt in Moskou is vrijwel zeker het werk van racistische skinheads. Hij markeert een escalatie in de straatterreur tegen buitenlanders.

Bewaker Roeslan speelt aan een tafel naast het dichtgetimmerde deel van de markt met zijn knuppel. Rond hem sjouwen Chinese marktkooplui met onderlichamen, armen en voeten van paspoppen: in de huidige context een luguber gezicht. Zojuist zijn drie jonge skinheadterroristen in handboeien op de plaats van de misdaad gebracht ter identificatie. „De ene zwieberde op zijn knieën, hij leek wel dronken”, zegt Roeslan.

Twintig meter verderop, bij een café, klonk maandagochtend rond half elf een zware explosie. Roeslan zag Chinese kooplui bloedend wegkruipen, een vierjarig zigeunertje dood op zijn rug liggen. Het dodental op de Tsjerkizovski-markt in Moskou is opgelopen tot twaalf, elf gewonden bevinden zich in kritieke toestand.

De bomaanslag markeert een escalatie in de straatterreur tegen buitenlanders. De daders, studenten van 18 en 20 jaar, waren vaste bezoekers van chatrooms waar Russische skinheads elkaar opstoken. Daar circuleert de brochure ‘Enkele tips voor de straatterreur’, met wenken om een Kaukasiër of Aziaat snel en geruisloos dood te steken. Hooguit vier moordenaars, want zoveel passen in een vluchtauto. Draag zwarte kleding, dan valt het bloed niet op.

Derdejaars scheikunde Oleg Kostirev (20) ging een stap verder. Hij vond op internet het recept voor hun primitieve bom met ingrediënten als aluminiumpoeder en aceton. Op zijn studentenkamer knutselde het trio de bom in elkaar, als ontsteker gebruikten ze een goedkoop polshorloge. Die stond op 55 seconden: te weinig tijd om weg te komen.

Net als de verwarde jongeman Koptsev, die in januari negen bezoekers van een Moskouse synagoge neerstak, handelden de drie op eigen houtje. Nu zijn drie internethelden geboren. De Bijbel en Mein Kampf waren hun inspiratiebronnen, jubelt de Slavische Unie (SS) op zijn website. Hun daad markeert de komst van een generatie blanke zelfmoordterroristen. ,,Geen bepantserde Mercedes is veilig tegen tien van deze kerels met trotyl, die sneuvelen met de kreet ‘Rusland, ons grootste Rusland’ op de lippen.’’

Islamitisch terrorisme neemt af in Rusland, straatterreur van skinheads is in opkomst. Vroeger ging het om chaotische knokpartijen op duistere binnenplaatsen, soms om een kleine veldslag tussen skinheads en Kaukasische marktkooplui, nu zwermen groepjes jongeren over staat om te moorden. Hun slachtoffers zijn vaak weerloos: negenjarige meisjes, een Kaukasische kindervolksdansgroep, slapende bejaarden. Hier om de hoek sloegen ze in maart de 72-jarige kok van bar Aruba dood, een gezellig Cubaans café.

De Tsjerkizovski-markt in Moskou ligt als doelwit voor de hand. Elke dag krioelen honderdduizenden Moskovieten over deze enorme bazaar. Hier verkoopt Azië in een walm van pilav, rotte vis en specerijen goedkoop zijn waren. In schemerige, met witte lakens overspannen gangen leuren Oezbeken met schijven watermeloen.

[vervolg SKINHEADS: pagina 4]

SKINHEADS

‘Zij zijn de bommenleggers’, schreeuwde een Tadzjiek

Hier slapen Vietnamezen op stapels dozen, spelen Tadzjieken domino, trekken lawaaiige Azeri voorbijgangers hun winkeltjes in. Dit is het multiculturele Rusland dat het trio haatte.

Bewaker Roeslan patrouilleerde maandag door de nauwe straten van Nieuw Eurasia, waar Chinezen en Vietnamezen uit gestapelde containers neplederen schoenen verkopen. Hij zag twee jongens met grote tassen nerveus rondschuifelen. Provinciale straathandelaars, dacht hij. „Twee minuten later renden ze weg, zonder tas. Dieven, dacht ik.” Roeslan waarschuwde via zijn portofoon de collega’s bij de uitgang. Toen klonk de ontploffing. „Zij zijn de bommenleggers”, schreeuwde in de verte een Tadzjiek. Een van de jongens werd pootje gehaakt, kooplieden sloegen op hem in. De tweede werd bij een slagboom aangehouden, de jongste een dag later.

Semjon Tsjarni van mensenrechtengroep Memorial ziet een nieuwe generatie ‘sofaskinheads’ ontstaan. Kleine netwerkjes van vrienden die elkaar ophitsen en communiceren via internet. „In feite verschilt dat weinig van de nieuwe generatie islamitische terroristen bij u in Europa.” Bommen zijn niet helemaal nieuw, aldus Tsjarni: in 2002 doken billboards op met de tekst ‘Redt Rusland, sla de joden’. Ze waren van boobytraps voorzien, wie ze weghaalde, raakte gewond. „Wat wel nieuw is: het geweld wordt dodelijker en demonstratiever, informatie circuleert sneller door het circuit.”

Het huidige skinheadgeweld wortelt in het Russische onbehagen. De bevolking neemt jaarlijks met 700.000 zielen af, de economie van een metropool als Moskou draait op immigranten. De hoofdstad telt naar schatting twee miljoen illegalen, en zij veranderen het gezicht van de stad. Wist het Sovjetbestuur Moskou blank te houden via een strikt systeem van woonvergunningen, nu heeft ook Moskou getto’s. Dat resulteert in verontrustende statistieken: zo kon eind vorig jaar 53 procent van de Russen zich vinden in de slogan ‘Rusland voor de Russen’.

Tot voor kort pakte het openbaar ministerie skinheads met fluwelen handschoenen aan. Straatagenten deelden de vooroordelen van de jeugd tegen ‘zwartkonten’: zij houden stelselmatig buitenlanders aan, persen ze af, mishandelen ze. Ook de politiek draagt een steentje bij. Een met Poetin verbonden politicus, Dmitri Rogozin, voerde in december campagne met de slogan ‘ruim dat vuil van straat’. Hij doelde op Kaukasiërs. Doemaleden bepleitten een verbod op joodse organisaties, omdat zij kindermoord en vervolging van christenen zouden voorstaan.

Toch treedt de overheid sinds begin dit jaar energiek op, meent Tsjarni. Racistische politici worden tot zwijgen gebracht, de met het Kremlin verbonden jeugdbeweging ‘Nasji’ voert een brede campagne tegen racisme. „Ik heb het gevoel dat het de staat ernst is”, aldus Tsjarni. Hij wijst erop dat dit jaar al 49 jongeren voor racistisch geweld zijn veroordeeld, in enkele gevallen tot twintig jaar celstraf. In St. Petersburg, waar vorig jaar achthonderd gevallen van racistisch geweld werden gemeld, is het na grote razzia’s veel rustiger. Extremistische websites zijn veelal naar het buitenland uitgeweken. Tsjarni: „Let maar op. De extensie is vrijwel nooit meer .ru, maar meestal .org.” Niet dat het helpt, vreest Tsjarni. „Deze geweldsgolf zet nog wel even door.”