Klop, klop doen de chimps

Klop. Klop. Klop. Twintig minuten lang hoorden de Amerikaanse Bethan Morgan en de Kameroenees Ekwoge Abwe klopgeluiden in het Ebo-oerwoud, in Zuidwest-Kameroen. Vreemd, want alleen in Ivoorkust, 1.700 kilometer westelijker, zijn er chimpansees die noten kraken met stenen. Verder niet. Toch? Morgan en Abwe gingen erop af. In de Current Biology van vandaag geven ze een ooggetuigeverslag.

Want wat zien ze daar, op die septemberdag vorig jaar? Acht meter hoog zit een mannelijke chimpansee, half verborgen in de bladeren. Klop. Klop. Klop. Ze zien zijn arm bewegen. Verderop zit een vrouwelijke chimp, met een kind van één of twee jaar, vijf meter hoog. Ook daarvandaan komen klopgeluiden. En in die tweede boom zit nog een chimp, sekse onbekend, ook al te kloppen. Deze chimp ziet de onderzoekers en vlucht meteen. De vrouw met het kind gaat er stilletjes achteraan. De chimpman klopt nog drie minuten door. En dan ziet ook hij de onderzoekers. Plok. Een stuk kwarts ter grootte van een grapefruit valt van zijn tak naar beneden, beschrijven Abwe en Morgan. De chimpman gaat er vandoor, de coulanoten nog duidelijk in een van zijn handen geklemd. De grond onder de bomen ligt bezaaid met schillen van coulanoten en kwartsstenen.

Voor het eerst is vastgesteld dat chimps buiten Ivoorkust met behulp van stenen noten kraken. Dat lijkt een kleinigheid, maar het roept belangrijke vragen op over de vindingrijkheid van chimpansees. Want het noten kraken is altijd beschouwd als een westelijke uitvinding van chimpansees, een echte culturele verworvenheid. Maar hoe komen die Kameroenese chimps er dan aan? Zelf verzonnen? Inderdaad kunnen chimps in gevangenschap zelf verzinnen dat je met stenen noten kunt openbreken, als je ze de juiste werktuigen aanreikt. Maar waarom doen al die andere chimpansees, in die 1.700 km tussen het Ebo-bos en Ivoorkust het dan niet? Raadsels, zo schrijft de vooraanstaande primatenonderzoeker Richard Wrangham in een commentaar in Current Biology. En een nieuw bewijs voor hoe weinig we nog eigenlijk weten van de culturen van chimpansees.

De lokale begeleiders van Abwe en Morgan bleken overigens niet verrast. Oh ja, dat wisten ze wel, dat noten kraken. Maar zo hoog in een boom hadden ze het toch nog nooit zien doen.